Regering en touroperators hebben compromisroute vastgelegd, maar rechter eist juist overleg met Aruba Birdlife Conservation; als dat overleg niet van de grond komt, kan vijf weken uitstel opnieuw ter discussie komen
ORANJESTAD — Minder dan een dag nadat het Gerecht in Eerste Aanleg vijf weken extra tijd gaf om de impasse rond de noordkust op te lossen, heeft het Land Aruba samen met zes UTV- en ATV-touroperators een protocol ondertekend. Daarmee is een belangrijke stap gezet richting gereguleerde toegang, definitieve routes, gecertificeerde gidsen, geofencing en handhaving. Toch blijft één partij cruciaal ontbreken: Aruba Birdlife Conservation. Juist met die organisatie heeft rechter mr. A.H.M. van de Leur het Land opgedragen binnen korte termijn constructief aan tafel te gaan.
Dat maakt de situatie juridisch bijzonder.
De regering heeft inmiddels aantoonbaar vooruitgang geboekt met de toursector. Maar het uitstel dat woensdag werd verleend, was niet uitsluitend bedoeld om Land Aruba en touroperators nader tot elkaar te brengen.
De rechter schreef expliciet dat het Land:
“ook en vooral met ABC”
constructief aan tafel moet gaan.
Daar ligt nu mogelijk de volgende hindernis.
Regering en sector zetten handtekeningen
Het op 9 september gedateerde protocol is inmiddels ondertekend namens Land Aruba door minister-president Mike Eman en minister René Herdé.
Aan de zijde van de sector staan ABC Tours Aruba, Fofoti Tour & Transfer, De Palm Tours, Rockabeach Tours, AGW Tours en Aruba Ariba Tours vermeld. De ondertekende scan bevat bij deze partijen handgeschreven namen en handtekeningen.
Het protocol erkent expliciet zowel de belangen van ondernemers en andere gebruikers van het gebied als het belang van bescherming van natuur, landschap en de ecologische betekenis van Terra Cora.
Daarmee sluit het document opvallend nauw aan bij de opdracht van de rechter: zoek geen oplossing waarbij één partij alles krijgt, maar probeer verschillende belangen met elkaar te verenigen.
Van onbeperkte toegang is geen sprake
Ook inhoudelijk is het protocol relevant.
De touroperators hebben geen document ondertekend waarin wordt verlangd dat alles simpelweg teruggaat naar de oude situatie.
In plaats daarvan worden mogelijke beperkingen en controles expliciet geaccepteerd als gespreksonderwerp.
Daaronder vallen:
beperkte en gereguleerde toegang voor kleine groepen, definitieve routes, gecertificeerde tourgidsen, geofencing, toezicht, geluidsoverlast, handhaving en sanctiemaatregelen.
De maatregelen moeten bovendien volgens het document “inpasbaar binnen de wet” zijn.
Dat kan juridisch belangrijk worden wanneer het kort geding uiteindelijk alsnog inhoudelijk wordt behandeld.
De sector kan daarmee aantonen dat zij bereid is tot regulering en dat haar positie niet noodzakelijk neerkomt op onbeperkte toegang tot beschermde natuurgebieden.
Maar Aruba Birdlife Conservation heeft niet getekend
Het fundamentele probleem is dat Aruba Birdlife Conservation geen partij is bij deze overeenkomst.
Daarbij is het belangrijk verwarring te voorkomen.
ABC Tours Aruba, dat het protocol heeft ondertekend, is een touroperator.
Aruba Birdlife Conservation, eveneens afgekort als ABC, is de natuurbeschermingsorganisatie die het kort geding tegen het Land Aruba en de natuurbeheerorganisatie heeft aangespannen.
Het protocol tussen regering en sector voldoet daardoor op zichzelf nog niet aan de volledige opdracht van rechter Van de Leur.
De regering moet afzonderlijk Aruba Birdlife Conservation uitnodigen en aantoonbaar proberen tot inhoudelijk overleg te komen.
Rechter gaf niet zomaar vijf weken
Het Gerecht heeft de behandeling van zaak AUA202601560 K.G. aangehouden tot 15 oktober 2026 om 14.00 uur.
Maar die datum is nadrukkelijk voorwaardelijk.
De rechter stelde dat het Land nog op 9 september een datum en tijd moest bepalen om binnen de daaropvolgende week met ABC in gesprek te gaan en, indien noodzakelijk, meerdere gesprekken te voeren.
Daarbij gaf Van de Leur alle partijen een ongebruikelijk duidelijke boodschap mee.
Zij moeten:
“het nodige water bij de wijn” voegen.
Het Gerecht probeert daarmee vooralsnog een rechterlijke alles-of-nietsbeslissing te voorkomen.
Mogelijk scenario: Peterson wil liever rechterlijke duidelijkheid
Maar juist hier ontstaat een scenario waarmee regering en rechter rekening zullen moeten houden.
Het is denkbaar dat Greg Peterson en Aruba Birdlife Conservation besluiten dat zij niet opnieuw een langdurig onderhandelingstraject willen aangaan en liever een inhoudelijke beslissing van het Gerecht verkrijgen.
Er is vooralsnog geen bevestigde verklaring dat Peterson daadwerkelijk heeft besloten iedere uitnodiging te weigeren.
Wel bestaat duidelijke historische context voor een dergelijke positie.
Peterson heeft jarenlang publiekelijk gesteld dat Aruba onvoldoende doet om wettelijk en ecologisch kwetsbare gebieden structureel te beschermen. Nog in februari van dit jaar verklaarde hij dat de overheid volgens hem te weinig structurele keuzes maakt.
Daarnaast maakte ABC deze week al bezwaar tegen nóg een uitstel van het kort geding.
Op dinsdagavond bevestigde de organisatie vervolgens uitdrukkelijk:
“Wij trekken de zaak niet in.”
Daaruit kan niet worden geconcludeerd dat ABC niet wil praten.
Het toont wel aan dat ABC juridisch wil vasthouden aan haar procedure.
Wat als ABC daadwerkelijk niet aan tafel gaat?
Indien Peterson uiteindelijk zou besluiten een uitnodiging voor nieuw overleg af te wijzen, ontstaat een interessante juridische situatie.
De eerste vraag wordt dan of het Land voldoende heeft gedaan om aan de opdracht van de rechter te voldoen.
De rechter heeft immers vooral het Land opgedragen ervoor te zorgen dat overleg wordt georganiseerd.
Wanneer premier Eman en minister Herdé tijdig een serieuze uitnodiging sturen, concrete voorstellen presenteren en bereid zijn meerdere malen te vergaderen, maar ABC besluit niet deel te nemen, kan de regering aanvoeren dat zij alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van haar kon worden verlangd.
Het zou daarom te kort door de bocht zijn om te stellen dat een weigering van ABC automatisch betekent dat de regering de voorwaarde heeft geschonden.
Maar vijf weken verliezen dan mogelijk hun doel
Er is ook een andere kant.
De rechter heeft vijf weken uitstel gegeven met één concreet doel: partijen gelegenheid geven om tot een regeling te komen.
Wanneer de eisende partij vooraf duidelijk maakt dat zij geen ruimte meer ziet voor een onderhandelde oplossing, kan de praktische reden voor vijf weken wachten grotendeels verdwijnen.
In dat geval kan ABC zelf het Gerecht berichten dat een minnelijke regeling volgens haar niet haalbaar is en verzoeken om de inhoudelijke behandeling naar voren te halen.
De rechter heeft die mogelijkheid al in zijn beslissing ingebouwd.
Als onvoldoende uitvoering wordt gegeven aan zijn voorwaarden, kan de zaak volgens Van de Leur:
“op heel veel kortere termijn”
worden behandeld, en vervolgens:
“in beginsel zonder mogelijkheid tot verder uitstel.”
De beslissing of daarvan gebruik wordt gemaakt ligt uitsluitend bij het Gerecht.
Kan de rechter ABC verplichten te onderhandelen?
Niet in de zin dat ABC gedwongen kan worden een compromis te aanvaarden.
Het Gerecht kan partijen nadrukkelijk aansporen tot overleg en hun proceshouding later meewegen. Maar een civiele partij kan niet worden gedwongen een overeenkomst te tekenen waarmee zij inhoudelijk niet instemt.
Daar ligt een belangrijk onderscheid tussen overleg voeren en overeenstemming bereiken.
Ook wanneer ABC wel aan tafel verschijnt, kan Peterson na één of meerdere gesprekken tot de conclusie komen dat de voorstellen volgens zijn organisatie onvoldoende voldoen aan de geldende natuurwetgeving.
Het kort geding blijft daarom bestaan.
Protocol lost rechtszaak niet op
Dat wordt zelfs expliciet in het ondertekende document erkend.
Het protocol bepaalt dat het:
“niet vooruit [loopt] op de uitkomst van de lopende gerechtelijke procedure”.
Daarnaast committeert het Land zich aan verdere gesprekken:
“ongeacht de uitkomst”
van de rechtszaak.
Dat is juridisch belangrijk.
De ondertekening beëindigt het kort geding niet.
De rechtspositie van ABC verandert er niet automatisch door.
En ook de wettelijke status van de betrokken natuurgebieden wordt er niet mee gewijzigd.
Regering heeft nu wel iets concreets in handen
Voor Land Aruba verandert het protocol de positie echter wel.
Tot voor kort kon de regering door ABC worden geconfronteerd met het argument dat de structurele regeling jarenlang niet gereedkwam.
Nu ligt er ten minste een concreet document waarin regering en een belangrijk deel van de commerciële sector bereidheid vastleggen om verdergaande regulering te bespreken.
Telearuba meldt dat de regering het protocol nadrukkelijk ziet als een mogelijkheid om de bescherming van Aruba’s natuurlijke erfgoed te combineren met continuïteit van toeristische activiteiten.
NoticiaCla bevestigt eveneens dat het document geen eindregeling vormt, maar een formele verbintenis om verder te onderhandelen.
Dat kan bij een volgende zitting relevant zijn voor de vraag of de regering sinds het ontstaan van het conflict voldoende concrete stappen heeft gezet.
Maar de belangrijkste handtekening staat er nog niet onder
De paradox van woensdagavond is daarmee duidelijk.
Het protocol bevat handtekeningen van regering en touroperators.
Het bevat mogelijke routes naar een compromis.
Het accepteert regulering.
Het erkent natuurbescherming.
En het creëert een basis voor een toekomstige “Maneho Responsabel den Naturalesa”-overeenkomst.
Maar de organisatie die de zaak bij de rechter heeft gebracht, heeft het document niet ondertekend.
Dat betekent dat de komende dagen waarschijnlijk belangrijker worden dan de vijf weken op papier doen vermoeden.
Drie mogelijke routes vanaf hier
Procedureel zijn nu vooral drie scenario’s denkbaar.
Het eerste scenario is dat ABC de uitnodiging van de regering accepteert. Dan kunnen regering, natuurbeschermers en sector proberen vóór 15 oktober tot een breder akkoord te komen.
Het tweede scenario is dat ABC wel aan tafel verschijnt maar geen overeenstemming wordt bereikt. In dat geval blijft de zitting van 15 oktober waarschijnlijk noodzakelijk en kan het Gerecht uiteindelijk zelf de juridische grenzen bepalen.
Het derde scenario is dat ABC besluit dat verder overleg geen zin meer heeft en een snellere inhoudelijke behandeling nastreeft. De rechter moet dan beoordelen of de bestaande aanhouding moet blijven gelden of dat de zaak op kortere termijn wordt hervat.
Geen van deze scenario’s staat vandaag al vast.
De rechter gaf tijd — geen vrijstelling van beslissing
De gebeurtenissen van de afgelopen 24 uur tonen vooral hoe snel het dossier verandert.
Woensdag gaf rechter Van de Leur het Land vijf weken om te proberen het conflict zelf op te lossen.
Diezelfde avond tekenden regering en touroperators een protocol.
Dat is bestuurlijk een concrete stap.
Maar de beslissing van de rechter was breder.
Niet alleen regering en ondernemers moeten elkaar vinden.
De rechter wil dat juist Aruba Birdlife Conservation, als eisende partij en verdediger van de natuurbelangen, in dat proces rechtstreeks wordt betrokken.
Daarmee rust de volgende zet bij de regering én ABC.
Als beide partijen daadwerkelijk gaan onderhandelen, begint een race tegen 15 oktober. Maar als Aruba Birdlife Conservation uiteindelijk tot de conclusie komt dat zij na jaren van discussie liever een rechterlijk antwoord krijgt dan opnieuw vijf weken te wachten, kan het kort geding veel eerder weer centraal komen te staan.
En dan zal niet langer de vraag zijn of partijen nog kunnen praten.
Dan zal de rechter moeten beantwoorden wat de wet daadwerkelijk van Land Aruba verlangt.
