Zuid-Afrika is vrijdag begonnen met de uitrol van een nieuw hiv-preventiemiddel dat slechts twee keer per jaar hoeft te worden toegediend. Het gaat om lenacapavir, een injectie die in de buik wordt gezet en mensen met een hoog besmettingsrisico vrijwel volledig beschermt tegen het hiv-virus. De introductie wordt gezien als een mogelijke doorbraak in de strijd tegen hiv, maar bezuinigingen op Amerikaanse ontwikkelingshulp zorgen ervoor dat de beschikbaarheid voorlopig beperkt blijft.
Zuid-Afrika is het negende Afrikaanse land dat lenacapavir introduceert. Het middel behoort tot de categorie Pre-expositieprofylaxe, ook wel bekend als PrEP, en verspreidt zich sneller over het Afrikaanse continent dan enig ander hiv-preventiemiddel ooit heeft gedaan. De lancering begint in 360 gezondheidsinstellingen in regio’s waar hiv het meest voorkomt.
President Cyril Ramaphosa sprak bij de officiële lancering van een historisch moment. Volgens hem vertegenwoordigt het middel niet alleen een medische doorbraak, maar ook een keerpunt in het nationale verhaal van Zuid-Afrika in de strijd tegen de epidemie.
Zuid-Afrika telt naar schatting acht miljoen mensen die met hiv leven, het hoogste aantal ter wereld. Hoewel een groot deel van de bevolking antiretrovirale medicijnen gebruikt en de behandeling de afgelopen decennia sterk is verbeterd, blijft het aantal nieuwe besmettingen hoog. Jaarlijks worden ongeveer 160.000 nieuwe gevallen geregistreerd.
Een bijzonder kwetsbare groep zijn meisjes en jonge vrouwen tussen de vijftien en vierentwintig jaar. Wekelijks raken zo’n duizend vrouwen uit deze leeftijdsgroep besmet. Ongelijke machtsverhoudingen en soms transactionele relaties met oudere mannen spelen daarbij een belangrijke rol.
Zuid-Afrika beschikt al over een dagelijkse PrEP-pil, maar de therapietrouw laat te wensen over. Veel mensen vergeten de pil regelmatig in te nemen of stoppen er voortijdig mee. Experts hopen dat lenacapavir, dankzij het halfjaarlijkse toedieningsschema, een veel praktischer alternatief biedt dat beter aansluit bij het dagelijks leven van gebruikers.
De uitrol wordt echter gehinderd door financiële tegenwind. De Verenigde Staten hebben hun bijdragen aan internationale gezondheidsprogramma’s fors teruggeschroefd, wat directe gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van het nieuwe middel in Zuid-Afrika. Hierdoor zal niet iedereen die baat zou hebben bij de injectie er op korte termijn toegang toe hebben.
Desondanks wordt de introductie van lenacapavir breed verwelkomd als een veelbelovende stap voorwaarts. Als de uitrol succesvol verloopt en de financiering op termijn wordt uitgebreid, zou het middel een significante bijdrage kunnen leveren aan het terugdringen van nieuwe hiv-besmettingen in het land met de grootste hiv-last ter wereld.
