Steven Spielberg had ooit de kans om de eerste Harry Potter-film te regisseren, maar koos bewust voor een ander project. Dat blijkt opnieuw uit een recent interview dat de gerenommeerde filmmaker gaf aan TCM, ter promotie van zijn nieuwe sciencefictionfilm ‘Disclosure Day’.
Eind jaren negentig was de wereld in de ban van Pottermania. Fans van de boekenreeks van J.K. Rowling waren dan ook opgetogen toen bekend werd dat Spielberg in de running was om de eerste roman te verfilmen. Uiteindelijk ging die eer naar Chris Columbus, de regisseur die eerder samenwerkte met Spielberg aan films als ‘Gremlins’ en ‘The Goonies’.
Spielberg heeft meerdere keren aangegeven blij te zijn met die keuze. In zijn meest recente toelichting onthult hij de voornaamste reden: hij had zijn vriend, de legendarische regisseur Stanley Kubrick, beloofd om diens langlopende project ‘A.I. Artificial Intelligence’ tot een goed einde te brengen. Kubrick overleed in 1999, voordat hij de film zelf kon afmaken.
Volgens Spielberg werd hij na de begrafenis van Kubrick benaderd door diens weduwe Christiane en haar broer Jan Harlan. Zij vroegen hem het stokje over te nemen, precies zoals Kubrick zelf had gewild. Spielberg kon dat verzoek niet naast zich neerleggen.
‘A.I. Artificial Intelligence’ verscheen in de zomer van 2001 in de bioscopen, nog geen vijf maanden voordat Harry Potter en de Steen der Wijzen in première ging. Wat nu ook naar voren komt, is dat Spielberg verder gevorderd was met zijn Harry Potter-plannen dan hij eerder had laten doorschemeren. De keuze voor ‘A.I.’ was dus geen lichte beslissing.
De twee films hadden overigens weinig met elkaar gemeen. Waar Harry Potter een toegankelijk avonturenverhaal is voor een breed publiek, is ‘A.I.’ een complexe en soms duistere sciencefictionfilm over een kunstmatige jongen die op zoek gaat naar liefde en erkenning. Toch is er een oppervlakkige overeenkomst: beide verhalen draaien om een bijzondere jongen die een gevaarlijke en fantasierijke reis maakt.
Interessant genoeg is de waardering voor ‘A.I.’ in de loop der jaren alleen maar gegroeid. Lange tijd werd de film gezien als een ongemakkelijke mix van Kubricks koele stijl en Spielbergs sentimentele aanpak. Nieuw onderzoek en verklaringen suggereren echter dat het juist Kubrick was die verantwoordelijk was voor de meer emotionele elementen, terwijl de donkerdere en verontrustende scènes mogelijk van Spielberg zelf afkomstig zijn. Dat inzicht heeft de film in een heel ander licht gezet.
Vijfentwintig jaar na de première geldt ‘A.I. Artificial Intelligence’ inmiddels als een cultklassieker. En Spielberg lijkt er vrede mee te hebben dat hij destijds de toverstaf aan een ander overliet.
