Wat niemand zegt – door Shadë Cybulkiewicz
Elke week neem ik je in deze column mee in onderwerpen die ons dagelijks beïnvloeden, maar waar we vaak niet bewust bij stilstaan. Onderwerpen die ik ook terugzie in mijn coachingpraktijk, tijdens trainingen en in gesprekken met mensen. Deze week gaat het over iets waar bijna iedereen zich in zal herkennen: hoe het gedrag van anderen soms meer invloed op ons heeft dan we zouden willen.
De ruimte tussen reactie en rust
Je kent het vast wel. Iemand zegt iets. Een opmerking, een toon, een blik misschien nog wel meer dan de woorden zelf… en voor je het weet voel je het in je hele systeem.
Alsof er iets wordt aangeraakt dat direct antwoord wil geven. Je bloed dat net iets warmer wordt, je adem die korter wordt, je gedachten die sneller gaan dan je eigenlijk kunt volgen. En zonder dat je het echt doorhebt, komt er iets uit je mond waarvan je later denkt: dat had ik anders willen doen.
Of je doet het niet. Je zegt niks. Maar vanbinnen blijft het doorgaan. Het herhaalt zich. Het bouwt zich op. En soms blijft het daar veel langer hangen dan je zou willen toegeven.
Wanneer iemand op je knop drukt
Misschien herken je dat wel. Die ene opmerking die je dagen later nog opnieuw hoort in je hoofd. Of een situatie die je blijft herkauwen. Wat je had moeten zeggen. Wat je niet had moeten zeggen. Wat het over de ander zegt. Of juist wat het over jou zegt.
Wat ik daarin steeds interessanter ben gaan vinden, is niet alleen wat er gebeurt tussen mensen, maar vooral wat er in onszelf gebeurt op het moment dat we getriggerd worden.
Want psychologisch gezien is dat eigenlijk een heel oud systeem dat wordt aangezet. Je brein maakt geen rustige afweging op zo’n moment. Het reageert: snel en automatisch.
Waarom we zo heftig reageren
De amygdala, het deel van je brein dat verantwoordelijk is voor dreiging, scant niet op nuance. Het scant op gevoel van gevaar. En dat gevaar hoeft helemaal niet fysiek te zijn. Het kan ook een toon zijn. Een afwijzing. Een bepaalde blik. Een gevoel van niet gezien worden.
Op dat moment gaat je lichaam aan het werk. Cortisol en adrenaline stijgen. Je systeem komt in een staat van actie. Vechten, reageren, verdedigen…
En precies daar zit vaak de verschuiving die we later voelen als: “waarom reageerde ik zo?” Niet omdat je niet bewust bent, maar omdat je op dat moment biologie bent, nog voordat je bewustzijn kan inhalen.
Ik ben daar zelf de afgelopen jaren enorm in gegroeid. En dat is niet iets wat in één keer veranderd is. Het zijn juist die kleine momenten geweest waarin ik heb geleerd om niet meteen mee te gaan. Want ik kan me ook nog goed herinneren hoe het vroeger ging. Hoe een opmerking van iemand me dagen kon bezighouden. Hoe ik het bleef herhalen in mijn hoofd, het bleef analyseren, het bleef voelen. Soms tot aan slecht slapen toe. Tot ik op een punt kwam waarop ik mezelf begon af te vragen: wat doet dit eigenlijk met mij, los van de situatie zelf?
En dat werd een belangrijk keerpunt.
Want ergens ben ik gaan zien dat veel van wat anderen zeggen of doen, niet echt over mij gaat. Het gaat over hen. Over hun dag, hun spanning, hun referentiekader, hun manier van kijken naar de wereld!
Dat besef klinkt simpel, maar het verandert hoe je alles ervaart. Laatst vroeg iemand me nog: “Maar word jij dan niet boos?”En mijn antwoord was eigenlijk heel eerlijk en rustig tegelijk. Waarom zou ik mezelf dat aandoen?
Boosheid op zichzelf is niet verkeerd. Het is een emotie. Maar wat ik ben gaan begrijpen, is dat het lichaam niet het verschil kent tussen een korte reactie en het blijven vasthouden eraan. Het blijft een stressreactie. En die kost energie. Heel letterlijk ook.
Dus wat ik nu vaker doe, is vertragen. Niet meteen reageren. Al is het maar een paar seconden. Een ademhaling ertussen laten vallen. En mezelf herinneren: dit is het gedrag van de ander, niet mijn identiteit. Ik kies hoe ik hierop reageer.
De kracht van de pauzeknop
En dat klinkt klein, maar het effect is groot. Want in die paar seconden zit eigenlijk alles. Daar ontstaat ruimte. En in die ruimte ligt je keuze. Reageer ik vanuit emotie? Of vanuit bewustzijn? Wat mij heeft geholpen, is ook om het niet persoonlijk te maken op het moment zelf. Niet door het weg te drukken, maar door het te kunnen zien. Dit is een mens die reageert vanuit zijn of haar eigen systeem. Net zoals ik dat soms ook doe.
En nee, dat lukt niet altijd. Het is geen perfect systeem. Maar elke keer dat je het wel lukt, al is het één moment langer dan de vorige keer, train je iets in jezelf. Je bouwt letterlijk meer ruimte op tussen trigger en reactie. In mijn coaching en in mijn werk met vrouwen zie ik hoe groot dit verschil kan zijn. Het gaat zelden alleen over de situatie zelf. Het gaat over wat we ermee doen in ons hoofd daarna.
Tijdens de Finally You retraites van HappyFemme in Albanië werken we hier ook diep mee. Niet alleen in gesprekken, maar juist in ervaring. Wat gebeurt er als je niet meteen reageert? Als je het laat bestaan zonder het te fixen? Zonder het op te lossen? En daar, in dat stuk, gebeurt vaak iets wat veel mensen lang niet hebben gevoeld: rust. Niet als iets dat je moet bereiken, maar als iets dat er altijd al was, onder de ruis van reactie en gedachte.
Misschien is dat uiteindelijk waar het over gaat. Niet dat niemand je ooit nog triggert. Maar dat je niet meer automatisch hoeft mee te bewegen met alles wat je voelt.
En dat alleen al verandert hoe je in het leven staat.
Volgende week: niet de rimpel, maar het verhaal erachter
We worden allemaal ouder. Maar waarom kan een nieuwe rimpel, een grijze haar of een verandering in ons uiterlijk soms zoveel met ons doen? Volgende week duiken we in de psychologie achter ouder worden. Want vaak zit de uitdaging niet in het ouder worden zelf, maar in wat we denken dat het over ons zegt.
Lees je mee?
Dagelijks gratis mindset food? Volg HappyFemme op Instagram en TikTok voor eerlijke inspiratie, kleine reminders en groei (zonder filters), gewoon zoals het is.
Tot volgende week,
Shadë Cybulkiewicz
