Op 16 december 2025 publiceerde het platform Digitale Overheid van de Nederlandse overheid een analyse waarin wordt uiteengezet hoe kunstmatige intelligentie (AI) een steeds centralere rol speelt in de digitale transformatie van de overheid. De kernboodschap: de grootste uitdaging ligt niet in de technologie zelf, maar in bestuur, samenwerking en governance.
AI als speerpunt binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie
Kunstmatige intelligentie is een van de zes strategische prioriteiten binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). De overheid ziet AI niet louter als een technisch hulpmiddel, maar als een essentiële bouwsteen voor betere publieke dienstverlening, efficiëntere processen en digitale soevereiniteit.
Leiderschap en gezamenlijke aanpak
Onder leiding van Larissa Zegveld, directeur-generaal van Kennisnet en voorzitter van het Forum Standaardisatie, werkt een speciaal versnellingsteam AI aan een gezamenlijke aanpak voor alle overheidslagen. Doel is om AI verantwoord, veilig en effectief in te zetten binnen de overheid.
Zegveld benadrukt dat er breed en blijvend politiek draagvlak bestaat voor deze koers, ook bij wisselende kabinetten. Haar oproep is duidelijk: dit kan alleen slagen als overheden bereid zijn anders samen te werken.
Kansen én risico’s
AI biedt grote mogelijkheden voor de overheid, zoals:
- Verbetering en versnelling van publieksdiensten
- Efficiëntere interne processen
- Betere ondersteuning van beleids- en besluitvorming
Tegelijkertijd brengt AI risico’s met zich mee op het gebied van ethiek, veiligheid, autonomie, publieke waarden en afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven. Juist deze dubbele dynamiek maakt dat AI expliciet is opgenomen als strategische prioriteit binnen de NDS.
Bestuur boven techniek
Volgens Zegveld vormen niet de technische aspecten, maar de bestuurlijke inrichting de grootste belemmering. Nederland kent een sterk gedecentraliseerd overheidsmodel, wat ruimte biedt voor lokale innovatie, maar samenwerking, standaardisatie en opschaling bemoeilijkt.
Zoals zij het samenvat:
“Dit is geen technisch probleem. Dit is een bestuurlijke uitdaging.”
— Larissa Zegveld
Om AI succesvol te implementeren, is het doorbreken van organisatorische silo’s en het stimuleren van gezamenlijk eigenaarschap cruciaal.
Van principes naar praktijk
Het versnellingsteam werkt aan gemeenschappelijke kaders en normen, mede gebaseerd op Europese regelgeving zoals de EU AI-verordening (AI Act). Deze uitgangspunten moeten worden vertaald naar praktische richtlijnen voor inkoop, inzet en beheer van AI-toepassingen binnen de overheid.
Gezamenlijke infrastructuur en opschaling
De overheid zet in op:
- Gedeelde AI-voorzieningen in plaats van losse initiatieven
- Collectieve inzet op alternatieven voor commerciële buitenlandse AI-diensten, zoals GPT-NL en Vlam.ai
- Schaalvoordelen door gezamenlijke besluitvorming en investeringen
Dit vraagt niet alleen om technische afstemming, maar vooral om verandering in gedrag en samenwerking tussen overheidsorganisaties.
Vooruitblik
Binnen de NDS wordt AI nadrukkelijk verbonden met andere strategische thema’s, waaronder cloud, data, cybersecurity en digitale vaardigheden. De boodschap is helder: AI kan alleen effectief functioneren binnen een goed georganiseerde digitale basis.
De komende jaren ligt de focus op concrete resultaten, gedeelde roadmaps en structurele samenwerking, zodat de ambities rond AI daadwerkelijk worden omgezet in werkende oplossingen voor burgers en overheid.
