Een intern memo van het Amerikaanse Ministerie van Justitie heeft grote onrust veroorzaakt onder belangenorganisaties voor mensen met een beperking. Het document, afkomstig van het Office of Legal Counsel, stelt dat staten niet verplicht zijn om thuiszorg of gemeenschapsgerichte ondersteuning aan te bieden aan mensen met een beperking. Dit standpunt druist in tegen decennialange juridische en politieke consensus in de Verenigde Staten.
Voor veel Amerikanen met een beperking zijn deze zorgvormen essentieel. Ze stellen hen in staat thuis te wonen, te werken en deel uit te maken van hun gemeenschap, omringd door familie en vrienden. Zonder federale verplichting vrezen experts dat financieel krapzittende staten deze voorzieningen zullen afbouwen, waardoor mensen met een beperking opnieuw massaal in verpleeghuizen of grote instellingen terecht kunnen komen.
Alison Barkoff, hoogleraar gezondheidsrecht aan de George Washington University en voormalig beleidsadviseur onder zowel Obama als Biden, reageert geschokt. Volgens haar stelt de Amerikaanse overheid met dit memo feitelijk dat mensen met een beperking geen recht hebben op deelname aan de samenleving. Ze benadrukt dat de betekenis van deze koerswijziging nauwelijks te overschatten valt.
Ook vanuit de gehandicaptengemeenschap zelf kwam onmiddellijk felle kritiek. De American Association of People with Disabilities stelt dat het memo het land dreigt terug te sleuren naar een duistere periode van onwetendheid en wreedheid, juist nu de VS zich opmaakt om 250 jaar onafhankelijkheid te vieren. De organisatie waarschuwt dat staten hierdoor de mogelijkheid krijgen om mensen met een beperking opnieuw weg te stoppen in instellingen, buiten het zicht van de samenleving.
Shira Wakschlag van The Arc of the United States, een landelijke belangenorganisatie, noemt het memo een rechtstreekse aanval op tientallen jaren van vooruitgang op het gebied van zelfstandig wonen voor mensen met een beperking. Mensen mogen niet gedwongen worden een instelling in te gaan puur omdat een staat weigert gemeenschapsgerichte zorg te financieren, aldus Wakschlag.
Juridisch gezien is het memo opvallend. Zowel Sectie 504 van de Rehabilitatiewet als Titel II van de Americans with Disabilities Act worden al lange tijd uitgelegd als wetten die staten verplichten mensen met een beperking zo veel mogelijk te integreren in de samenleving. Dit principe werd in 1999 ook bevestigd door het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zogenoemde Olmstead-uitspraak, die institutionalisering als een schending van burgerrechten bestempelde.
Het Ministerie van Justitie heeft niet gereageerd op verzoeken om toelichting over de inhoud van het memo of de reden voor de beleidswijziging. De verandering markeert een duidelijke breuk met het beleid van voorgaande regeringen, die over partijgrenzen heen gemeenschapsgerichte zorg als standaard ondersteunden.
Belanghebbenden en juridische experts kondigen aan de situatie nauwlettend te volgen en beraden zich op mogelijke juridische stappen om de verworven rechten van mensen met een beperking te beschermen.
