Terwijl Colombia zich opmaakt voor nieuwe presidentsverkiezingen, staat het vredesbeleid van huidig president Gustavo Petro volop ter discussie. Zijn ambitieuze ‘Totale Vrede’-plan, waarmee hij alle gewapende conflicten in het land wilde beëindigen, wordt door kandidaten en analisten beoordeeld als ofwel een mislukte poging ofwel onafgemaakt werk.
Aan de oevers van de rivier de Caguán, aan de rand van het Colombiaanse Amazonegebied, lijkt het op het eerste gezicht rustig. In het stadje Cartagena del Chairá liggen boten stil langs de oever en zijn de anders zo drukke onverharde wegen verlaten. Maar die schijnbare rust verhult een diepe angst onder de bevolking.
‘Mensen zijn bang. We zitten in een heel moeilijke situatie. We kunnen niet eens weg om eten of andere benodigdheden te halen’, zo omschrijven bewoners de toestand ter plaatse. De stilte is niet die van vrede, maar van vrees.
De regio wordt geteisterd door rivaliteit tussen gewapende groeperingen die strijden om controle over gebieden en drugsroutes. Soldaten patrouilleren ’s nachts door steden zoals Cúcuta, waar beschietingen tussen concurrerende rebellengroepen regelmatig voorkomen.
Petro, zelf een voormalig guerrillastrijder, lanceerde bij zijn aantreden in 2022 het ‘Totale Vrede’-initiatief. Het plan voorzag in gelijktijdige vredesonderhandelingen met meerdere gewapende groepen, waaronder dissidenten van de voormalige FARC-guerrilla, het ELN en criminele bendes. Het was een ongekend ambitieuze aanpak die internationaal aandacht trok.
De resultaten zijn echter wisselend. Met sommige groepen werden tijdelijke staakt-het-vurens gesloten, maar die hielden zelden lang stand. Onderhandelingen met het ELN liepen meerdere malen stuk, en FARC-dissidenten hervatten aanvallen op burgerdoelen. Critici stellen dat Petro’s aanpak de gewapende groepen juist tijd en ruimte gaf om zich te herorganiseren en te versterken.
Vooruitlopend op de verkiezingen debatteren presidentskandiaten volop over hoe verder te gaan. Rechtse kandidaten pleiten voor een hardere militaire aanpak en verwerpen de onderhandelingsstrategie van Petro als naïef. Progressieve kandidaten erkennen de tekortkomingen, maar willen voortbouwen op de diplomatieke fundamenten die zijn gelegd.
Analisten wijzen erop dat het conflict in Colombia decennialang heeft geduurd en dat geen enkele aanpak snel resultaat kan boeken. De sociale en economische ongelijkheid die het geweld voedt, blijft grotendeels onaangepakt. Zonder investeringen in onderwijs, infrastructuur en alternatieve bestaansmiddelen voor boeren in afgelegen gebieden, blijft de voedingsbodem voor gewapende groepen bestaan.
Voor de gewone Colombiaan in gebieden zoals Cartagena del Chairá is de politieke discussie ver weg. Zij leven dagelijks met de gevolgen van een conflict dat maar niet wil eindigen, gevangen tussen gewapende groepen en een overheid die hen onvoldoende bereikt. Of Petro’s vredesplan als mislukking of als onafgemaakt werk de geschiedenis ingaat, zal mede afhangen van wat zijn opvolger ermee doet.
