In het Star Trek-universum speelt communicatie over grote afstanden een cruciale rol. Maar hoe werkt dat eigenlijk als je een bericht wilt sturen naar een sterrenbasis honderden lichtjaren verderop? Het antwoord ligt in een concept dat elke Trek-fan wel kent, maar zelden echt doordenkt: subruimtecommunicatie.
Aan boord van een sterrenschip als de USS Enterprise-D is de interne communicatie goed geregeld. Het schip beschikt over optische datanetwerken, lokale subprocessoren en draadloze verbindingen die alles met elkaar verbinden, van persoonlijke communicatieapparaten tot de bekende PADD-tablets. Dat is allemaal prima voor communicatie binnen het schip zelf. Maar voor berichten die dwars door de melkweg moeten reizen, is een heel andere oplossing nodig.
Die oplossing heet subruimte. In de Star Trek-wereld verwijst dit begrip naar een fictieve extra dimensie die naast de gewone ruimte bestaat. Het is een soort parallelle laag van het heelal waar de normale natuurkundige wetten niet gelden. Sommige buitenaardse wezens leven zelfs uitsluitend in deze dimensie, maar voor de meeste beschavingen is subruimte vooral nuttig als medium voor snelle communicatie en reizen.
Volgens de officiële Star Trek: The Next Generation Technical Manual reist een subruimtesignaal met een snelheid die overeenkomt met warp 9,9997. Dat is maar liefst zestig keer sneller dan de snelste sterrenschepen. Ter vergelijking: in het Star Trek-universum geldt warp 10 als de absolute grens, omdat een object op dat punt een oneindige snelheid bereikt. Een subruimtesignaal komt daar gevaarlijk dicht bij in de buurt, zonder die grens te overschrijden.
Dankzij deze enorme snelheid is het mogelijk dat een kapitein een live videogesprek voert met Sterrenvloot-hoofdkwartier op aarde, ook al bevindt het schip zich aan de andere kant van de melkweg. Zonder subruimtecommunicatie zou zo’n gesprek pas eeuwen later aankomen, wat de coördinatie van ruimtemissies vrijwel onmogelijk zou maken.
Het is opvallend dat de Star Trek-series zelf weinig aandacht besteden aan de technische werking van subruimtecommunicatie. Het wordt als vanzelfsprekend behandeld, net zoals wij tegenwoordig nauwelijks nadenken over hoe een WhatsApp-bericht de wereld rondgaat. Voor de diepere uitleg moet men terecht bij de technische handleidingen die buiten de series om zijn gepubliceerd.
Subruimte als concept is uiteraard volledig verzonnen en heeft geen directe wetenschappelijke basis, al wordt de term in de wiskunde wel gebruikt voor iets heel anders. Binnen het Star Trek-universum fungeert het als een elegante oplossing voor een praktisch probleem: hoe houd je een interstellair imperium bij elkaar als zelfs licht er eeuwen over doet om van A naar B te reizen? Het antwoord is simpel, maak een extra dimensie waar die regels gewoon niet gelden.
