De Amerikaanse regering heeft aangekondigd te stoppen met het financieren van hiv- en aidsprogramma’s in Zuid-Afrika. Opvallend is de reden die Washington hiervoor aanvoert: de Amerikaanse autoriteiten koppelen dit besluit aan wat zij omschrijven als het falen van de Zuid-Afrikaanse overheid om de blanke Afrikaner-minderheid te beschermen tegen vervolging en discriminatie.
Dit is niet de eerste keer dat de relatie tussen de twee landen op scherp staat vanwege dit onderwerp. President Donald Trump confronteerde de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa eerder al in het Witte Huis met beschuldigingen dat Afrikaners systematisch worden onderdrukt in hun eigen land. Die bewering wordt door de Zuid-Afrikaanse regering ten stelligste ontkend.
De financiering die nu wordt stopgezet, maakt deel uit van een groter Amerikaans programma dat wereldwijd ingezet wordt om de verspreiding van hiv en aids te bestrijden. Zuid-Afrika heeft een van de grootste hiv-epidemieën ter wereld, met miljoenen mensen die afhankelijk zijn van behandeling en preventie. Het wegvallen van Amerikaanse steun kan dan ook grote gevolgen hebben voor de volksgezondheid in het land.
Het Zuid-Afrikaanse ministerie van Volksgezondheid reageerde nuchter op het nieuws. Woordvoerders lieten weten dat het ministerie officieel nog niet op de hoogte was gesteld van het besluit. Tegelijkertijd benadrukte het ministerie al geruime tijd bezig te zijn met een plan om minder afhankelijk te worden van buitenlandse financiering. Pretoria wil op termijn zelfvoorzienend zijn als het gaat om de financiering van eigen gezondheidsprogramma’s.
De stap past in een bredere trend waarbij de Trump-administratie buitenlandse hulp gebruikt als politiek drukmiddel. Eerder werden al andere vormen van Amerikaanse steun aan Zuid-Afrika ter discussie gesteld, mede vanwege een diplomatiek conflict over de zogenoemde ‘landonteigening zonder compensatie’, een beleid dat de Zuid-Afrikaanse overheid wil invoeren om historische ongelijkheden in grondbezit aan te pakken. Washington ziet dit als bewijs van discriminatie tegen de blanke bevolking.
Kritische stemmen wijzen erop dat het koppelen van hiv-financiering aan een politiek geschil over de positie van een specifieke bevolkingsgroep een gevaarlijk precedent schept. Gezondheidsorganisaties vrezen dat kwetsbare groepen, die niets te maken hebben met de diplomatieke spanningen, uiteindelijk de dupe worden van dit besluit.
Zuid-Afrika blijft bij zijn standpunt dat er geen sprake is van systematische vervolging van Afrikaners en dat het land zijn eigen koers bepaalt op het gebied van grondbeleid en sociale rechtvaardigheid. De komende weken zal duidelijk worden wat de concrete financiële gevolgen zijn en hoe het land de eventuele tekorten in zijn gezondheidszorg denkt op te vangen.
