CARACAS – Venezuela herdenkt op 5 juli de ondertekening van zijn onafhankelijkheidsverklaring van 1811. De nationale feestdag staat dit jaar in het teken van een verwoestende aardbevingsramp, internationale hulpverlening, een omvangrijke Amerikaanse militaire logistieke operatie en ernstige vragen over de wijze waarop de Venezolaanse staat hulp, informatie en maatschappelijke initiatieven controleert.
Op 5 juli 1811 verklaarden vertegenwoordigers van zeven Venezolaanse provincies zich onafhankelijk van de Spaanse Kroon. Daarmee begon een langdurig juridisch, politiek en militair proces dat uiteindelijk leidde tot de Venezolaanse republiek en de definitieve afscheiding van Gran Colombia in 1830.
De onafhankelijkheidsverklaring betekende meer dan de vervanging van een buitenlandse vorst door een nationale regering. Het republikeinse uitgangspunt was dat burgers niet langer slechts onderdanen van een machthebber zouden zijn, maar dragers van rechten binnen een staat die aan hen verantwoording verschuldigd is.
Juist die betekenis van onafhankelijkheid staat in 2026 opnieuw centraal.
Duizenden slachtoffers na dubbele aardbeving
Op 24 juni werd Venezuela getroffen door twee zware aardbevingen met een kracht van 7,2 en 7,5. Volgens officiële cijfers was het dodental op 4 juli gestegen tot 2.954. Meer dan 16.000 mensen waren dakloos geraakt. Een onofficiële maar veelgebruikte registratie bevatte op dat moment nog ruim 41.000 namen van vermisten.
In La Guaira en andere zwaar getroffen gebieden zochten bewoners, vrijwilligers, lokale brandweerlieden en buitenlandse reddingsteams dagenlang naar overlevenden. Verschillende burgerteams werkten aanvankelijk met schoppen, touwen en hun blote handen, omdat volgens hen onvoldoende zwaar materieel beschikbaar was.
De Venezolaanse regering meldde dat uiteindelijk bijna 30.000 nationale functionarissen en 3.281 internationale reddingswerkers werden ingezet. Rodríguez heeft de beschuldiging dat haar regering te laat reageerde nadrukkelijk verworpen. Volgens haar werden onmiddellijk 4.000 functionarissen gemobiliseerd, een aantal dat een dag later tot 14.000 en vervolgens tot 19.000 werd verhoogd.
Rodríguez stelde dat haar regering direct handelde en beschuldigde bepaalde media en sociale-mediakanalen ervan een beeld van chaos te creëren. Volgens haar moest ongecontroleerde toegang tot La Guaira worden beperkt om te voorkomen dat reddingsoperaties werden gehinderd.
Marco Rubio spreekt steun uit op nationale feestdag
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio publiceerde op 5 juli namens de Verenigde Staten een officiële boodschap ter gelegenheid van de Venezolaanse nationale feestdag. Daarin betuigde hij solidariteit met de Venezolaanse bevolking en met de slachtoffers van de aardbevingen.
Rubio prees de moed, onderlinge solidariteit en veerkracht van de Venezolanen. Hij verwees tevens naar de Amerikaanse zoek- en reddingsteams van Fairfax County, Los Angeles County, Miami-Dade en de stad Miami, die na de ramp naar Venezuela werden gestuurd.
De minister verklaarde dat de Verenigde Staten wilden blijven samenwerken aan wat hij omschreef als “een stabiel, welvarend en democratisch Venezuela” dat met de Verenigde Staten verbonden is.
De verklaring combineert daarmee twee boodschappen. Enerzijds ligt de onmiddellijke nadruk op het redden van levens, het ondersteunen van slachtoffers en het herstel van getroffen gemeenschappen. Anderzijds verbindt Washington de humanitaire operatie nadrukkelijk aan een bredere politieke visie waarin democratische instituties, stabiliteit en samenwerking met de Verenigde Staten centraal staan.
De boodschap van Rubio bevat geen beschuldiging dat de Venezolaanse regering alle internationale hulp systematisch blokkeert. Zij maakt wel duidelijk dat de Verenigde Staten de huidige hulpverlening zien als onderdeel van een mogelijke nieuwe verhouding met Venezuela.
Meer dan negenhonderd Amerikaanse militairen ingezet
De Verenigde Staten hebben volgens de commandant van het Amerikaanse Southern Command meer dan 900 militairen in Venezuela ingezet om de rampenbestrijding te ondersteunen. Daarnaast bevonden zich ongeveer 800 Amerikaanse militairen op logistieke steunpunten in Puerto Rico en Curaçao.
De Amerikaanse eenheden namen deel aan zoek- en reddingsoperaties, hielpen de luchthaven opnieuw operationeel te maken en zetten lucht- en zeetransport in om internationale hulpgoederen naar Venezuela te vervoeren. Ook werden vier of vijf MQ-9-toestellen gebruikt om beschadigde gebouwen, geblokkeerde wegen en andere crisislocaties in kaart te brengen.
Volgens de Amerikaanse commandant is de operatie hoofdzakelijk logistiek van aard. Het doel is te voorkomen dat grote hoeveelheden hulpgoederen op luchthavens of andere toegangspunten blijven liggen zonder naar de getroffen bevolking te worden vervoerd. Hij verklaarde tevens dat er geen plan bestaat om de Amerikaanse troepen permanent in Venezuela te laten blijven.
De aanwezigheid is politiek gevoelig, omdat Amerikaanse strijdkrachten op 3 januari 2026 een operatie uitvoerden waarbij Nicolás Maduro werd aangehouden en naar New York werd overgebracht om terecht te staan wegens beschuldigingen van drugshandel. Maduro ontkent de aantijgingen. De humanitaire inzet vormt daardoor een opmerkelijke verandering in de verhouding tussen de Amerikaanse en Venezolaanse autoriteiten.
Op basis van de beschikbare informatie moet de huidige Amerikaanse operatie worden omschreven als een humanitaire, technische en logistieke inzet. Er is geen geverifieerd bewijs dat de aardbevingshulp wordt gebruikt als voorwendsel voor een permanente Amerikaanse militaire aanwezigheid.
Internationale hulp komt aantoonbaar binnen
De beschikbare gegevens ondersteunen niet de algemene bewering dat de Venezolaanse regering alle buitenlandse humanitaire hulp aan de grens tegenhoudt.
UNICEF meldde op 30 juni dat een zending van 47 ton aan humanitaire goederen in Venezuela was aangekomen. De lading bevatte medische noodpakketten, materiaal voor veilige bevallingen en pasgeborenen, waterzuiveringsmiddelen, opslagtanks, tenten, rolstoelen en ontwikkelingsmateriaal voor kinderen. De organisatie coördineert haar activiteiten met de Venezolaanse autoriteiten, het VN-landenteam en andere humanitaire partners.
De Europese Unie stelde daarnaast 5 miljoen euro aan noodhulp beschikbaar en organiseerde een luchtbrug voor ongeveer 50 ton aan materialen voor opvang, drinkwater, sanitaire voorzieningen en onderwijs. Veertien Europese landen leverden reddingsteams, medische ondersteuning, telecommunicatie of technische expertise.
Deze feiten tonen aan dat buitenlandse hulpverleners en goederen in het land zijn toegelaten. Een volledige nationale blokkade van internationale hulp kan daarom niet als vastgesteld feit worden gepresenteerd.
Wel ernstige meldingen van plaatselijke obstructie
Tegenover de toegelaten internationale hulp staan ernstige meldingen van plaatselijke obstructie, toe-eigening van goederen en pogingen om burgerinitiatieven onder overheidscontrole te brengen.
Vrijwilligers verklaarden tegenover Reuters dat sommige politie- en militaire functionarissen hulp zouden hebben tegengehouden, donaties zouden hebben overgenomen en goederen uit beschadigde gebouwen zouden hebben meegenomen. Een overheidsmedewerker bij een controlepost verklaarde te hebben gezien dat politieagenten en militairen goederen uit drie hulptransporten in beslag namen.
Reuters kon verschillende op sociale media verspreide beelden niet onafhankelijk verifiëren. Wel bevestigde het Venezolaanse ministerie van Binnenlandse Zaken dat vier functionarissen van de recherche waren aangehouden en ontslagen. Zij worden onderzocht wegens het zich toe-eigenen van financiële bezittingen die tussen het puin waren gevonden.
De Venezolaanse ministeries die verantwoordelijk zijn voor politie en krijgsmacht reageerden volgens Reuters niet onmiddellijk op alle afzonderlijke beschuldigingen. Hoge regeringsfunctionarissen schreven de groeiende kritiek en berichten over plundering echter toe aan desinformatie en manipulatie via sociale media.
Tegelijkertijd meldden bewoners dat andere militairen, politieagenten en brandweerlieden daadwerkelijk aan reddingsoperaties deelnamen. De beschuldigingen kunnen daarom niet zonder onderscheid op alle Venezolaanse veiligheidsfunctionarissen worden toegepast.
Waarom wil een gecentraliseerde staat hulp controleren?
Op basis van de beschikbare bronnen kan niet definitief worden vastgesteld vanuit welke motieven iedere beperking of inbeslagname plaatsvond. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen noodzakelijke coördinatie tijdens een ramp en politieke controle over hulpverlening.
Een overheid mag de toegang tot instabiele gebouwen en gevaarlijke rampgebieden beperken om nieuwe slachtoffers te voorkomen. Zij mag hulpstromen registreren en transporten coördineren om verkeersopstoppingen, dubbele distributie en chaos te vermijden. Dergelijke maatregelen zijn op zichzelf niet onrechtmatig.
Het karakter verandert wanneer beperkingen selectief worden toegepast, goederen verdwijnen, onafhankelijke vrijwilligers worden tegengewerkt of kritiek op de overheidsreactie als desinformatie wordt afgedaan zonder transparant onderzoek.
In sterk gecentraliseerde politieke systemen heeft de controle over voedsel, medicijnen, huisvesting en transport bovendien een bredere betekenis. Wie de distributie beheerst, bepaalt welke gemeenschappen prioriteit krijgen, welke organisaties toegang hebben en wie publiekelijk de erkenning voor de hulpverlening ontvangt.
Onafhankelijke burgerinitiatieven kunnen tegelijkertijd zichtbaar maken dat officiële instituties niet overal in staat zijn om de bevolking tijdig te helpen. Voor een regering die gewend is maatschappelijke organisaties en informatiekanalen nauw te controleren, kunnen autonome hulpnetwerken daarom niet alleen als ondersteuning, maar ook als politiek risico worden gezien. Human Rights Watch en de VN-onderzoeksmissie stellen dat de institutionele structuren waarmee maatschappelijke organisaties, tegenstanders en critici werden beperkt, ook na de machtswisseling grotendeels intact zijn gebleven.
Dit is een mogelijke bestuurlijke verklaring, geen bewezen motief voor ieder afzonderlijk incident.
Communisme, socialisme en de concentratie van macht
Venezuela wordt in het internationale debat regelmatig als communistisch land aangeduid. Die omschrijving is politiek begrijpelijk, maar staatsrechtelijk onvolledig.
Het chavisme presenteert zichzelf als een Bolivariaanse en socialistische beweging. Venezuela behield formeel een grondwet, verkiezingen, een parlement, rechtbanken en particuliere economische activiteiten. Het land werd daarmee niet volledig ingericht volgens het klassieke communistische model van een wettelijk vastgelegde eenpartijstaat met volledige staatseigendom van alle productiemiddelen.
Het belangrijkste vraagstuk is daarom niet uitsluitend welk ideologisch etiket op het systeem wordt geplakt. Doorslaggevend is in hoeverre politieke macht wordt geconcentreerd en burgers daadwerkelijk toegang hebben tot vrije verkiezingen, onafhankelijke rechtspraak, vrije media en bescherming tegen willekeurig staatsoptreden.
Freedom House classificeert Venezuela in zijn rapport over 2026 als “niet vrij” en kent het land 13 van de 100 mogelijke punten toe. Voor politieke rechten kreeg Venezuela nul van de veertig punten.
Een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties concludeerde in maart 2026 dat het repressieve staatsapparaat na de verwijdering van Maduro nog niet structureel was ontmanteld. Volgens de commissie bleven functionarissen die eerder met mensenrechtenschendingen in verband waren gebracht invloedrijke posities bekleden en vonden ook na de machtswisseling politiek gemotiveerde arrestaties plaats. De Venezolaanse autoriteiten betwisten dat zij mensen uitsluitend vanwege hun politieke overtuiging vasthouden.
Human Rights Watch stelt eveneens dat vrijlatingen van gevangenen op zichzelf niet voldoende zijn zolang de rechterlijke, electorale en institutionele structuren die repressie mogelijk maken niet fundamenteel worden hervormd.
Wat betekent vrijheid wanneer controle centraal blijft staan?
Een staat is juridisch onafhankelijk wanneer geen buitenlandse macht er het hoogste gezag uitoefent. Een bevolking is politiek vrij wanneer burgers hun leiders daadwerkelijk kunnen kiezen, kritiek mogen uiten, onafhankelijke informatie kunnen ontvangen, zich vreedzaam kunnen organiseren en bescherming genieten tegen willekeur.
Vrijheid is daarom meer dan een vlag, een volkslied, een militaire parade of de afwezigheid van een buitenlandse koloniale machthebber.
Zij betekent ook dat een gezin na een aardbeving hulp kan ontvangen zonder politieke voorwaarden. Dat vrijwilligers mensen kunnen redden zonder onnodig te worden tegengehouden. Dat hulpgoederen niet worden toegeëigend. Dat journalisten tekortkomingen mogen documenteren en dat beschuldigingen tegen veiligheidsfunctionarissen onafhankelijk worden onderzocht.
De onafhankelijkheidsverklaring van 1811 verbrak de juridische band met Spanje. Zij garandeerde echter niet automatisch dat iedere toekomstige Venezolaan vrij tegenover zijn eigen overheid zou staan.
De gebeurtenissen na de aardbevingen tonen twee werkelijkheden. Enerzijds zijn internationale hulp, Amerikaanse reddingsteams en duizenden Venezolaanse functionarissen daadwerkelijk ingezet. Anderzijds bestaan er gedocumenteerde getuigenissen over trage hulp, gebrek aan materieel, plaatselijke obstructie en mogelijk misbruik door veiligheidsfunctionarissen.
De verklaring van Marco Rubio voegt daar een duidelijke politieke dimensie aan toe. Washington feliciteert Venezuela niet alleen met zijn historische onafhankelijkheid, maar spreekt tevens de verwachting uit dat het land zich ontwikkelt tot een stabiele, welvarende en democratische staat.
Op deze 5 juli is daarom niet alleen de vraag of Venezuela onafhankelijk is van een buitenlandse kroon. De diepere vraag is of de Venezolaanse burger vrij is tegenover zijn eigen staat.
Een regering toont haar legitimiteit tijdens een nationale ramp niet door het verhaal te controleren, maar door levens te redden, openheid te geven, misstanden te onderzoeken en hulp zonder politieke discriminatie bij de bevolking te laten komen.
Want wanneer controle belangrijker wordt dan menselijke waardigheid, blijft onafhankelijkheid bestaan op papier, maar verliest vrijheid haar werkelijke betekenis.
