De nieuwste Ebola-uitbraak in het oosten van de Democratische Republiek Congo speelt zich af te midden van een van de zwaarste humanitaire crises ter wereld. Gewapende conflicten en geweld tussen gemeenschappen hebben grote groepen mensen op de vlucht gedreven, terwijl de aanhoudende onveiligheid het voor hulpverleners vrijwel onmogelijk maakt om bepaalde gebieden te bereiken.
Volgens gezondheidsautoriteiten is dit gebrek aan toegang een van de grootste obstakels bij het indammen van de uitbraak. Het opsporen van nieuwe gevallen, het traceren van contacten en het bieden van behandeling worden ernstig bemoeilijkt. Bovendien staan gemeenschappen die al lange tijd verstoken zijn van basisdiensten wantrouwend tegenover een respons die uitsluitend op Ebola is gericht.
Jean Kaseya, directeur-generaal van het Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC), legt uit wat de grootste uitdagingen zijn. Naar schatting verblijft ongeveer een miljoen mensen in kampen voor ontheemden in het getroffen gebied. Deze mensen hebben nauwelijks toegang tot basisvoorzieningen, en hulpverleners kunnen de kampen moeilijk bereiken vanwege de gevaarlijke situatie ter plaatse.
Patiënten die vanuit de kampen toch weten te ontsnappen om behandeling te zoeken, melden dat er nog veel meer zieken achterblijven. Kaseya schat dat het in totaal om bijna twee miljoen mensen gaat die mogelijk niet bereikt worden.
De onveiligheid is niet alleen te wijten aan rebellengroepen, maar ook aan spanningen tussen de Hema- en Lendu-gemeenschappen. Wanneer gezondheidswerkers de kampen proberen te bereiken om voorlichting te geven over Ebola, worden ze geconfronteerd met boze reacties van bewoners. Die vragen waarom er pas nu hulp komt, nu er sprake is van een ziekte die de buitenwereld zorgen baart. Ze wijzen erop dat ze al lange tijd zonder schoon water, voedsel en medicijnen voor andere ziekten zitten.
Deze reactie illustreert een fundamenteel probleem: de Ebola-respons kan niet los worden gezien van de bredere humanitaire nood. Zolang gemeenschappen het gevoel hebben dat ze alleen aandacht krijgen als er een uitbraak dreigt die ook anderen kan treffen, blijft het vertrouwen in hulpverleners beperkt.
Gezondheidsexperts benadrukken dan ook dat een succesvolle aanpak van de uitbraak hand in hand moet gaan met het aanpakken van de onderliggende humanitaire crisis. Naast de logistieke en veiligheidsuitdagingen speelt ook een financieringstekort een rol, wat de respons verder onder druk zet.
De situatie in het oosten van Congo laat zien hoe een ziekte-uitbraak en een humanitaire crisis elkaar kunnen versterken, en hoe moeilijk het is om effectief op te treden wanneer basisvertrouwen en basisbehoeften ontbreken.
