Officiële documenten noemen ook crisiscommunicatie, voorbereiding, coördinatie, oefeningen en ondersteuning van de regering
ORANJESTAD — Het Crisis Management Office Aruba, kortweg CMO, is niet uitsluitend verantwoordelijk voor tsunamiwaarschuwingen. Uit de officiële taakomschrijving, de Calamiteitenverordening en het Crisisbeheersingsplan van Aruba blijkt dat de organisatie een veel bredere functie heeft bij de voorbereiding op, beheersing van en communicatie over uiteenlopende crises en rampen.
De precieze taak van CMO is opnieuw relevant geworden door de aandacht voor aardbevingen en andere mogelijke dreigingen in de regio. Daarbij ontstaat soms de indruk dat de organisatie alleen in actie hoeft te komen wanneer een officiële tsunamiwaarschuwing wordt afgegeven. De officiële documenten ondersteunen die beperkte uitleg niet.
Bescherming van bevolking, milieu en economie
Volgens de Arubaanse overheid heeft het voormalige Bureau Rampenbestrijding, tegenwoordig bekend als CMO, als missie een optimaal beleid voor crisisbeheersing en rampenbestrijding te ontwikkelen en uit te voeren.
Dat beleid moet de algemene veiligheid, het leven en de gezondheid van de bevolking, het milieu en de economie van Aruba beschermen. Ook moet CMO bevorderen dat overheidsdiensten, hulpverleningsorganisaties en andere betrokken partijen samenwerken en relevante informatie tijdig met elkaar uitwisselen.
De officiële taakomschrijving noemt onder meer:
- het adviseren van de regering en de minister van Algemene Zaken;
- het voorbereiden en implementeren van crisisbeleid;
- het opstellen en onderhouden van crisis- en rampenplannen;
- het voorbereiden van logistieke en communicatieplannen;
- het organiseren van opleidingen en oefeningen;
- het onderhouden van crisisvoorzieningen en communicatiemiddelen;
- het verzorgen van informatie en voorlichting tijdens crises en rampen;
- het evalueren van crises, rampen en oefeningen.
CMO is daarmee geen afzonderlijke meteorologische of seismologische waarschuwingsdienst, maar een centrale organisatie voor voorbereiding, ondersteuning en coördinatie.
Niet beperkt tot natuurrampen
Het Crisisbeheersingsplan vormt de grondslag voor de gecoördineerde aanpak van grootschalige incidenten, crises, zware ongevallen, calamiteiten en rampen, evenals situaties waarin een ernstige dreiging daarvan bestaat.
Het plan noemt niet alleen aardbevingen, tsunami’s en orkanen. Ook grote branden, gevaarlijke stoffen, verstoringen van vitale infrastructuur, infectieziekten, luchtvaartincidenten, openbare-ordeverstoringen en andere maatschappelijke crises kunnen onder de crisisstructuur vallen. De opgenomen lijst is volgens het plan nadrukkelijk niet uitputtend.
Dat betekent dat CMO ook een functie heeft bij gebeurtenissen die geen verband houden met de zee of een mogelijke tsunami.
Alarmering en communicatie behoren tot crisisproces
In Deel II van het Crisisbeheersingsplan worden alarmering, communicatie, logistiek, registratie, verslaglegging, evaluatie en archivering aangeduid als algemene en ondersteunende processen.
Alarmering houdt volgens het plan in dat bij een incident, calamiteit of dreiging daarvan snel informatie wordt verstrekt aan organisaties en personen die verantwoordelijk zijn voor hulpverlening, bestuur en coördinatie.
Communicatie wordt eveneens als een essentieel onderdeel van crisisbeheersing omschreven. De betrokken diensten moeten tijdens een crisis voortdurend informatie kunnen uitwisselen en de stand van zaken vastleggen in onder meer situatierapporten en logboeken.
Daarnaast vermeldt de officiële taakomschrijving van CMO uitdrukkelijk dat het bureau moet zorgdragen voor informatie en voorlichting tijdens crises en rampen.
Formele waarschuwing is niet hetzelfde als situatiemelding
Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen een formele tsunamiwaarschuwing en een algemene publieke situatiemelding.
Niet iedere aardbeving leidt tot een tsunami. Ook betekent een aardbeving in een nabijgelegen land niet automatisch dat Aruba gevaar loopt. Voor een formele waarschuwing zijn technische gegevens nodig over onder meer de locatie, diepte en kracht van de beving en eventuele veranderingen in het zeeniveau.
Uit de geraadpleegde documenten blijkt niet dat CMO na iedere aardbeving een openbaar alarm moet afgeven.
De bredere communicatietaak maakt het echter wel mogelijk om de bevolking te informeren dat een gebeurtenis wordt gevolgd en dat er op dat moment wel of geen gevaar voor Aruba bestaat. Een dergelijke situatiemelding is geen tsunamiwaarschuwing, maar kan onzekerheid, geruchten en onnodige onrust beperken.
Minister draagt bestuurlijke eindverantwoordelijkheid
CMO is niet de enige instantie die verantwoordelijk is voor de bestrijding van een crisis. De Calamiteitenverordening verdeelt de verantwoordelijkheden tussen ministers, hulpdiensten en de rampenstaf.
Wanneer geen specifiek rampenbestrijdingsplan is vastgesteld, ligt het opperbevel in beginsel bij de minister van Algemene Zaken. Wanneer de situatie hoofdzakelijk strafrechtelijk optreden vereist, kan het opperbevel bij de minister van Justitie liggen.
De verantwoordelijke minister wordt ondersteund door een beleidsteam en een operationeel team. De operationele leiding ligt in beginsel bij de commandant van de brandweer, tenzij voor een specifiek crisistype een andere functionaris is aangewezen.
CMO beheert en ondersteunt het Landelijk Coördinatiecentrum, adviseert de verantwoordelijke minister en ondersteunt de diensten die bij de crisisbeheersing betrokken zijn. De uiteindelijke bestuurlijke besluitvorming ligt dus niet uitsluitend bij CMO.
Informatievoorziening is onderdeel van voorbereiding
De Calamiteitenverordening bepaalt dat crisisplannen regels moeten bevatten over de waarschuwing en voorlichting van de bevolking, evenals over eventuele verplaatsing en opvang.
Daarnaast moet relevante informatie over mogelijke rampen en de bestrijding daarvan worden verzameld en bijgehouden. Ook moeten periodiek oefeningen worden georganiseerd om te controleren of de betrokken organisaties voldoende voorbereid zijn.
De taak begint daarom niet pas wanneer een ramp zich daadwerkelijk heeft voltrokken. Preventie, monitoring, planning, oefeningen en voorbereiding maken eveneens deel uit van het systeem.
