EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen steunt een plan om Canada het eerste ‘geassocieerde lid’ van de Europese Unie te maken. Von der Leyen sprak woensdag tijdens de jaarlijkse State of the Union-toespraak in Straatsburg over het ‘openen van de deur’ voor Canada, met nauwere samenwerking op meerdere sleutelsectoren.
Belangrijke feiten
- Von der Leyen sprak op 16 september 2026 in het Europees Parlement in Straatsburg.
- Canadees premier Mark Carney was aanwezig bij de toespraak en spreekt het parlement op donderdag toe.
- Carney sprak vorige week over een ‘unieke alliantie‘ met de EU.
- Een ‘geassocieerd lidmaatschap‘ bestaat momenteel niet binnen de EU; het proces kan jaren duren.
- Handelsbesprekingen tussen Canada en de VS mislukten vorige maand, gevolgd door nieuwe tariefmaatregelen.
- Tien van de 27 EU-lidstaten hebben het vrijhandelsakkoord met Canada, dat bijna tien jaar geleden werd gesloten, nog niet geratificeerd.
- Eerder dit jaar stelde de Duitse bondskanselier Friedrich Merz voor om Oekraïne een vergelijkbare geassocieerde status te geven.
Wat zei Von der Leyen precies?
Zonder de naam van de Amerikaanse president Donald Trump te noemen, stelde Von der Leyen dat een vorm van EU-lidmaatschap voor Canada “geen partnerschap tegen iemand anders, maar voor onze gemeenschappelijke kracht” is. Ze voegde toe dat partnerschappen een strategische keuze zijn voor Europa, maar ook een reactie op de breuk in het internationale, op regels gebaseerde systeem.
Von der Leyen zei dat de EU en Canada “de wereld met dezelfde ogen zien”, onder meer op het gebied van artificiële intelligentie, klimaatverandering en geopolitiek. Ze noemde maakindustrie, technologie, AI, defensie, energie, kritieke mineralen en economische veiligheid als prioritaire samenwerkingsgebieden. Concrete details over hoe een geassocieerd lidmaatschap er in de praktijk uit zou zien, gaf ze niet.
Context: spanningen met de VS
De toenadering tussen Canada en de EU speelt zich af tegen de achtergrond van sterk verslechterde betrekkingen tussen Ottawa en Washington. Handelsbesprekingen tussen de twee Noord-Amerikaanse buren mislukten vorige maand, wat leidde tot een reeks nieuwe tariefmaatregelen. Trumps herhaalde uitspraken over het maken van Canada tot de ’51e staat’ van de VS hebben de verhoudingen verder op scherp gezet.
Zowel Von der Leyen als andere Europese leiders zien in Carney een betrouwbare bondgenoot. Ze delen vergelijkbare uitdagingen, waaronder Trumps agressief gebruik van tarieven en zijn dreiging om Groenland te annexeren — een soeverein grondgebied van EU-lid Denemarken.
Precedent en obstakels
Een geassocieerd EU-lidmaatschap is een nieuw concept. Eerder dit jaar opperde bondskanselier Merz deze status ook voor Oekraïne, met gemengde reacties. Landen in de westelijke Balkan — waaronder Albanië, Bosnië-Herzegovina, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië — bevinden zich al op het lange pad naar volledig EU-lidmaatschap. In Oost-Europa dienen ook Georgië en Moldavië een aanvraag in.
Sommige EU-hoofdsteden geven de voorkeur aan het uitbouwen van bestaande defensie- en handelsakkoorden boven het creëren van een geheel nieuwe lidmaatschapsvorm voor Canada.
Von der Leyen stelde in haar toespraak ook de oprichting voor van een Europese Veiligheidsraad, waaraan ook het Verenigd Koninkrijk en Oekraïne zouden deelnemen, te midden van de aanhoudende dreiging van Rusland.
Veelgestelde vragen
Wat betekent ‘geassocieerd EU-lid’ voor Canada?
Een geassocieerd EU-lidmaatschap is een nieuwe, nog niet bestaande status die nauwere samenwerking op gebieden als handel, defensie, energie en technologie zou inhouden, zonder dat Canada volledig lid wordt van de Europese Unie. De exacte invulling is nog niet vastgesteld.
Waarom wil de EU Canada dichter bij zich betrekken?
De EU en Canada delen geopolitieke waarden en staan voor vergelijkbare uitdagingen, met name door de verslechterde handelsrelatie tussen Canada en de VS onder president Trump. Von der Leyen benadrukte gedeelde standpunten over democratie, Oekraïne, defensie en klimaat.
Hoe lang duurt het voordat Canada geassocieerd EU-lid kan worden?
Volgens Von der Leyen zelf kan het proces, als het al wordt overeengekomen, jaren duren. Bovendien bestaat de status van geassocieerd lid momenteel nog niet binnen de EU-regelgeving.
