ORANJESTAD — Terwijl wereldwijd wordt besproken hoe kunstmatige intelligentie de newsroom van de toekomst zal veranderen, heeft Quantum Quorum Media N.V. op Aruba al verschillende onderdelen van die infrastructuur in eigen beheer ontwikkeld. Onder leiding van ontwikkelaar en CEO Ishwar Daryanani worden AI, automatisering, lokale taaltechnologie, journalistieke workflows en toeristische intelligentie samengebracht binnen Aruba Intelligence, Amigoe Aruba en Aruba Tourist Channel.
Voor Quantum Quorum Media is het vraagstuk rond lokale taaltechnologie inmiddels geen theoretisch toekomstproject meer.
Het bedrijf beschikt over een eigen, privaat beheerde Papiamento AI-omgeving voor de Arubaanse spelling. Daryanani heeft hiervoor een eigen Papiamento LLM ontwikkeld dat specifiek is gericht op het Papiamento zoals dat op Aruba wordt geschreven en gebruikt.
Het systeem ondersteunt onder meer Nederlands, Engels, Spaans, Portugees en Frans als brontalen en maakt het mogelijk om informatie binnen dezelfde infrastructuur naar Papiamento te verwerken.
Daarmee verandert het probleem fundamenteel. Voor een newsroom die informatie in het Nederlands ontvangt maar ook in Papiamento wil produceren, hoeft taal niet langer automatisch een technische barrière te vormen. De verantwoordelijkheid voor journalistieke controle blijft bij de redactie, maar vertaling en taalverwerking kunnen onderdeel worden van dezelfde digitale productieketen.
Van AI-tool naar eigen infrastructuur
Daryanani ontwikkelt Aruba Intelligence niet als één chatbot, maar als een verzameling systemen die verschillende bedrijfsprocessen met elkaar verbinden.
Binnen Amigoe Aruba en Aruba Tourist Channel wordt AI inmiddels op verschillende niveaus toegepast:
- Private Papiamento-taaltechnologie: een eigen Papiamento LLM voor vertaling, taalverwerking en spelling volgens het Papiamento van Aruba.
- Papiamento leren en controleren: het systeem kan gebruikers helpen Papiamento te leren, teksten te vertalen en de spelling van Arubaanse Papiamento-teksten te controleren en verbeteren.
- Meertalige newsroomproductie: ondersteuning bij het verwerken van Nederlandse, Engelse en andere brontalen naar publiceerbare content voor verschillende doelgroepen.
- Amigoe Intelligence: AI-ondersteuning voor research, structurering, samenvatting, redactionele voorbereiding, headlines en publicatieworkflows.
- Geautomatiseerde persberichtverwerking: binnen Amigoe Aruba kan een systeem binnenkomende persberichten herkennen, indien nodig vertalen, structureren, categoriseren en automatisch publiceren.
- AI-ondersteunde redactionele workflows: lange documenten, interviews en bronmateriaal kunnen worden verwerkt tot gestructureerde informatie waarna menselijke redactionele beoordeling volgt.
- Automatische distributie: Amigoe Aruba produceert dagelijks een ochtend- en middageditie en kan dezelfde krant automatisch beschikbaar maken als PDF, Kindle- en Apple Books-uitgave.
- The Advisor AI: een Aruba-specifieke digitale concierge binnen Aruba Tourist Channel voor vragen over hotels, stranden, restaurants, tours, vervoer en reisplanning.
- Eigen Aruba-kennisinfrastructuur: Aruba Intelligence beschikt over een gestructureerde toeristische kennisbank met meer dan 1.000 activiteiten, locaties, diensten en bezoekerservaringen.
- Persoonlijke AI-reisplanning: bezoekers kunnen op basis van verblijfsduur, locatie, reisgezelschap, interesses, budget, mobiliteit en andere voorkeuren automatisch een dag-tot-dagprogramma laten samenstellen.
- AI vóór aankomst op Aruba: de infrastructuur richt zich niet uitsluitend op toeristen die al op het eiland zijn, maar ondersteunt bezoekers tijdens de fase waarin hotels, vervoer, activiteiten en restaurants nog worden gekozen.
- Contextuele bedrijfsaanbevelingen: aangesloten lokale ondernemingen kunnen binnen The Advisor AI worden gekoppeld aan concrete behoeften van bezoekers in plaats van uitsluitend via traditionele advertenties zichtbaar te zijn.
- Slimme transportondersteuning: taxi-informatie, tariefberekeningen en relevante taxidiensten kunnen binnen dezelfde AI-ervaring worden aangeboden.
- Hotel- en verblijfsplanning: Aruba Tourist Channel combineert hotelzoekfunctionaliteit met The Advisor AI, zodat accommodatiekeuze direct kan worden verbonden met stranden, restaurants, vervoer en activiteiten in de omgeving.
- AI-gestuurde commerciële intelligentie: aanbevelingen kunnen worden geplaatst op het moment dat een bezoeker daadwerkelijk beslist waar hij wil eten, verblijven, reizen of een activiteit wil boeken, in plaats van alleen tijdens passief socialmediagebruik.
Papiamento als strategische technologie
Het taalvraagstuk is daarbij bijzonder belangrijk.
Grote internationale LLM’s zijn voornamelijk ontwikkeld rond talen waarvoor enorme hoeveelheden digitaal trainingsmateriaal beschikbaar zijn. Papiamento beschikt over aanzienlijk minder digitale data en kent bovendien verschillen met het Papiamentu van Curaçao en Bonaire.
Precies daarom koos Quantum Quorum Media ervoor om lokale taaltechnologie niet uitsluitend af te wachten van internationale technologiebedrijven.
Daryanani ontwikkelde binnen Quantum Quorum Media een eigen Papiamento LLM, specifiek gericht op het Papiamento van Aruba. Daarmee kunnen lokale spelling, terminologie en taalgebruik binnen een eigen gecontroleerde technische omgeving verder worden ontwikkeld.
Het model is inmiddels ook publiek toegankelijk voor iedereen die de technologie zelf wil uitproberen.
Via papiamento.amigoearuba.com kunnen gebruikers het systeem testen voor verschillende toepassingen. Het kan helpen bij het leren van Papiamento, het vertalen van teksten naar en vanuit Papiamento en het controleren en verbeteren van de spelling van Arubaanse Papiamento-teksten.
Daarmee is het systeem niet uitsluitend een interne newsroomtechnologie. Het kan ook worden gebruikt door studenten, bedrijven, professionals, inwoners en anderen die beter in het Papiamento willen communiceren.
Voor Quantum Quorum Media betekent deze ontwikkeling dat lokale taaltechnologie niet volledig afhankelijk hoeft te zijn van internationale AI-platforms.
Voor Daryanani gaat digitale onafhankelijkheid daarom verder dan het bezit van een website.
Een moderne mediaorganisatie moet volgens die visie controle kunnen houden over haar kennis, workflows, taaltechnologie, distributie en automatisering.
AI vervangt de journalist niet
Dat betekent niet dat AI automatisch journalistieke verantwoordelijkheid overneemt.
Het onderscheid tussen automatisering en journalistiek blijft essentieel. Een systeem kan documenten analyseren, bronnen ordenen, vertalen, structureren en distributietaken uitvoeren. Het kan echter niet de institutionele verantwoordelijkheid van een uitgever overnemen.
Juist daarom wordt binnen Amigoe Aruba gewerkt met een model waarin technologie zoveel mogelijk repetitieve verwerking uitvoert, terwijl verificatie, juridische voorzichtigheid, nieuwswaarde en uiteindelijke publicatieverantwoordelijkheid onderdeel blijven van het redactionele proces.
De verandering zit vooral in de schaal.
Taken die vroeger afzonderlijk moesten worden uitgevoerd, vertalen, structureren, samenvatten, formatteren, distribueren en opnieuw publiceren voor verschillende kanalen, kunnen steeds meer binnen één infrastructuur plaatsvinden.
Daarbij kan een redactie met dezelfde menselijke capaciteit aanzienlijk meer informatie verwerken, terwijl journalisten meer tijd kunnen besteden aan broncontrole, interviews, onderzoek en redactionele beoordeling.
Aruba Tourist Channel: AI buiten de newsroom
Dezelfde technologische infrastructuur wordt binnen Aruba Tourist Channel toegepast voor een ander doel: toeristische informatie omzetten in persoonlijke assistentie.
The Advisor AI functioneert als een Aruba-specifieke digitale concierge. Het systeem kan vragen beantwoorden over onder meer stranden, hotels, restaurants, tours, vervoer, activiteiten en praktische informatie over het eiland.
Daarachter bevindt zich een eigen Aruba Intelligence-kennisinfrastructuur waarin meer dan 1.000 activiteiten, locaties, diensten en bezoekerservaringen zijn gestructureerd.
Dat maakt het mogelijk om verder te gaan dan een traditionele zoekfunctie.
Een bezoeker kan bijvoorbeeld aangeven hoeveel dagen hij op Aruba verblijft, met wie hij reist, welke activiteiten hij interessant vindt, waar hij verblijft, welk budget beschikbaar is en welke praktische beperkingen er zijn. Op basis daarvan kan de technologie een gepersonaliseerd programma samenstellen.
AI vóórdat de bezoeker op Aruba aankomt
Een belangrijk onderdeel van de strategie van Aruba Tourist Channel is dat de technologie niet pas relevant wordt wanneer een toerist al op het eiland is.
Veel belangrijke beslissingen worden weken of maanden eerder genomen.
Reizigers kiezen dan hun accommodatie, zoeken naar restaurants, vergelijken tours, bekijken vervoersmogelijkheden en bepalen welke ervaringen zij tijdens hun verblijf willen boeken.
Daarom wordt Aruba Intelligence ook ingezet in de fase vóór aankomst.
Voor lokale bedrijven betekent dit dat zij niet alleen zichtbaar kunnen worden via traditionele advertenties of social media, maar ook binnen een AI-omgeving op het moment dat een reiziger een concrete vraag of behoefte heeft.
Een restaurant kan bijvoorbeeld relevant worden wanneer een bezoeker vraagt waar hij romantisch kan dineren. Een tourbedrijf kan verschijnen wanneer iemand een avontuurlijke dag wil plannen. Een taxidienst kan worden aangeboden wanneer vervoer nodig is.
AI wordt daarmee niet alleen een informatiekanaal, maar ook een nieuwe distributielaag tussen lokale bedrijven en bezoekers.
Van informatie naar actie
De infrastructuur wordt daarnaast gekoppeld aan praktische diensten.
Taxi-informatie en relevante vervoersdiensten kunnen bijvoorbeeld binnen The Advisor AI worden aangeboden wanneer een bezoeker vervoer nodig heeft.
Hotelzoekfunctionaliteit kan worden verbonden met informatie over stranden, restaurants, tours en vervoer in de omgeving.
Een gepersonaliseerde itinerary kan vervolgens worden gekoppeld aan concrete boekbare mogelijkheden.
Hierdoor verschuift de technologie stap voor stap van een systeem dat alleen antwoorden geeft naar een systeem dat gebruikers helpt bij het uitvoeren van hun volgende stap.
Vanuit Aruba gebouwd
Aruba Intelligence werd door Quantum Quorum Media ontwikkeld als lokale digitale infrastructuur voor media, toerisme en bedrijfsinformatie.
Daarmee ontstaat een ander perspectief op de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie in het Caribisch gebied.
De vraag is niet meer uitsluitend wanneer internationale AI-technologie Papiamento goed genoeg zal begrijpen, of wanneer automatisering geschikt wordt voor kleinere Caribische newsrooms.
Een deel van die technologie wordt inmiddels op Aruba zelf gebouwd.
Van een eigen Papiamento LLM en geautomatiseerde nieuwsproductie tot toeristische kennisbanken, reisplanning, aanbevelingssystemen en digitale distributie: Quantum Quorum Media probeert AI niet als één afzonderlijk product te gebruiken, maar als een infrastructuur waarop steeds meer onderdelen van de organisatie worden aangesloten.
En een van de belangrijkste onderdelen daarvan is een taal die binnen de internationale AI-ontwikkeling gemakkelijk klein kan lijken, maar voor Aruba zelf van grote betekenis is.
Papiamento.
Wie het door Daryanani ontwikkelde Papiamento LLM zelf wil testen, kan terecht op papiamento.amigoearuba.com. Het systeem kan worden gebruikt om Papiamento van Aruba te leren, teksten te vertalen en de spelling te controleren.
Ishwar Daryanani is ontwikkelaar van Aruba Intelligence en CEO van Quantum Quorum Media N.V., uitgever van Amigoe Aruba en exploitant van Aruba Tourist Channel.
