De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft duidelijk gemaakt dat Iran onder geen enkel vredesakkoord met Washington het recht krijgt om tolgelden te heffen op schepen die door de Straat van Hormuz varen. Daarmee legt hij een van de grootste struikelblokken in de lopende onderhandelingen bloot.
De spanning rond de zeestraat ontstond nadat Iran aankondigde geplande doorvaartkosten voor een periode van zestig dagen op te schorten, zolang de gesprekken met de Verenigde Staten in Zwitserland voortduren. Die tijdelijke vrijstelling suggereert echter dat Iran na afloop van de onderhandelingsperiode alsnog van plan is dergelijke heffingen in te voeren.
Eerder deze week ondertekenden Washington en Teheran een voorlopig staakt-het-vuren akkoord in Zwitserland. Daarmee werd een diplomatiek traject van zestig dagen in gang gezet, gericht op het verlichten van sancties, de toekomst van het Iraanse nucleaire programma en het beheer van de Straat van Hormuz.
Pakistan, dat samen met Qatar als bemiddelaar optrad, heeft laten weten dat de onderhandelingen over een definitief einde aan de vier maanden durende oorlog tussen de VS, Israël en Iran naar verwachting begin volgende week worden hervat, vermoedelijk op dinsdag.
De toekomst van de Straat van Hormuz is snel uitgegroeid tot een centraal twistpunt. Tijdens het conflict sloot Iran de waterweg effectief af, wat leidde tot ernstige verstoringen van het internationale scheepvaartverkeer en een forse stijging van de olieprijzen. In vredestijd passeert ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en gasexport via deze strategisch cruciale doorgang, die door de territoriale wateren van Iran loopt.
In april reageerden de Verenigde Staten met een eigen maritieme blokkade van Iraanse marinehavens, bedoeld om de Iraanse olieuitvoer aan banden te leggen.
Sinds het sluiten van het voorlopige akkoord hebben enkele schepen de straat weer kunnen passeren, maar de fundamentele vraag over wie zeggenschap heeft over de doorvaart blijft onbeantwoord. Iran stelt dat de waterweg nooit meer zal terugkeren naar de situatie van vóór de oorlog en claimt het recht om vergoedingen te vragen voor dienstverlening in het gebied.
De VS verwerpen die aanspraak resoluut. Rubio benadrukte dat vrije doorvaart door internationale wateren een niet-onderhandelbaar principe is en dat Amerika dit standpunt niet zal loslaten aan de onderhandelingstafel.
De komende weken zullen uitwijzen of beide partijen een werkbare oplossing kunnen vinden voor dit gevoelige dossier, dat niet alleen de betrekkingen tussen Washington en Teheran raakt, maar ook verstrekkende gevolgen heeft voor de mondiale energievoorziening en de stabiliteit in de Golfregio.
