In het hart van de Democratische Republiek Congo ligt Virunga Nationaal Park, een uitgestrekt natuurgebied van bijna 800.000 hectare dat bekendstaat als thuis voor honderden zeldzame berggorilla’s. Maar achter de schilderachtige façade van olifanten, nijlpaarden en besneeuwde bergtoppen schuilt een gevaarlijke realiteit: een oprukkende ebola-uitbraak gecombineerd met hevige gewapende conflicten.
Emmanuel de Merode, directeur van het park, omschrijft de huidige situatie als de zwaarste in zijn dertigjarige carrière in Oost-Congo. Ondanks de schoonheid van het landschap, met de Mitumba-bergen aan de ene kant en de gletsjers van de Rwenzori-bergen aan de andere kant, staat zijn team van meer dan 800 parkwachters voor enorme uitdagingen.
De combinatie van factoren maakt de situatie bijzonder zorgwekkend. Er is momenteel geen vaccin beschikbaar tegen de ebola-variant die nu circuleert. Daar bovenop komt een drastische afname van internationale hulp en een escalerende gewapende strijd in de regio. Toch laat het parkpersoneel zich niet ontmoedigen.
De parkwachters spelen een cruciale rol in de bestrijding van het virus. Ze bouwen controlepunten in het park waar bezoekers worden gescreend op ebolasymptomen. Het park grenst aan Uganda, waardoor het een belangrijke doorvoerroute vormt en de screeningspunten van groot belang zijn om verspreiding van het virus over de grens te voorkomen.
Naast de volksgezondheidsmaatregelen maken de rangers zich ook grote zorgen over de berggorilla’s. Het ebolavirus is namelijk bijzonder dodelijk voor deze mensapen, die genetisch dicht bij de mens staan. Een deel van de parkwachters houdt zich specifiek bezig met het beschermen van de gorilla’s tegen mogelijke besmetting. In Virunga leeft ongeveer een derde van de wereldpopulatie aan berggorilla’s, waardoor de inzet enorm is.
De Merode werkt al sinds 1993 in Oost-Congo en heeft meerdere crises meegemaakt, waaronder de grote ebola-uitbraak van 2018 tot 2020. Toch benadrukt hij dat de huidige situatie ongekend is door de samenloop van omstandigheden. Het ontbreken van een effectief vaccin, de teruglopende internationale steun en het aanhoudende geweld van gewapende groeperingen maken het werk van zijn team extra zwaar.
Virunga Nationaal Park strekt zich over meer dan 290 kilometer uit van noord naar zuid en herbergt een uitzonderlijke biodiversiteit. Het is een van de meest soortenrijke gebieden ter wereld en staat op de UNESCO-lijst van werelderfgoed. Dat maakt het des te pijnlijker dat het park nu een frontlinie vormt in een strijd op meerdere fronten.
Ondanks alle tegenslagen blijft het team van De Merode vastberaden. De parkwachters combineren hun traditionele taak van natuurbescherming met een nieuwe rol als gezondheidswerkers in een van de meest onstabiele regio’s van Afrika. Hun inzet is niet alleen van belang voor de unieke natuur van het park, maar ook voor de volksgezondheid van de omliggende gemeenschappen.
