Het Vaticaan heeft zes bisschoppen van de ultraconservatieve Priesterbroederschap Sint-Pius X geëxcommuniceerd. Dat maakte de Heilige Stoel bekend op 2 juli 2026. Tegelijkertijd waarschuwde het Vaticaan dat ook gewone gelovigen die zich ‘formeel aansluiten’ bij de afgescheiden katholieke groepering, dezelfde kerkelijke straf riskeren.
De excommunicaties volgen op een dag nadat de traditionalistische broederschap vier nieuwe bisschoppen had gewijd. Die wijding vond plaats ondanks een uitdrukkelijk verzoek van paus Leo XIV om dit niet te doen. Door toch door te zetten, trotseerde de gemeenschap openlijk het pauselijk gezag en verdiepte zij een kerkelijk conflict dat al decennia sluimert.
De breuk tussen de Priesterbroederschap Sint-Pius X en Rome gaat terug tot 1988, toen de oprichter van de gemeenschap, aartsbisschop Marcel Lefebvre, eigenmachtig vier bisschoppen wijdde zonder pauselijke toestemming. Die actie leidde destijds ook tot excommunicaties. De nieuwe bisschopswijdingen van afgelopen week vormen daarmee een directe herhaling van de gebeurtenissen van bijna veertig jaar geleden en markeren een nieuwe escalatie in de langlopende spanning tussen de groepering en het Vaticaan.
De Priesterbroederschap Sint-Pius X verzet zich al jaren tegen de hervormingen van het Tweede Vaticaans Concilie uit de jaren zestig van de vorige eeuw. De gemeenschap houdt vast aan de traditionele Latijnse mis en wijst diverse moderniseringen binnen de katholieke kerk af. Hoewel er in het verleden pogingen zijn gedaan om de verhoudingen te normaliseren, is een volledige verzoening nooit tot stand gekomen.
Voor paus Leo XIV betekent deze kwestie de eerste grote kerkelijke crisis van zijn pontificaat. De excommunicaties laten zien dat hij bereid is stevig op te treden tegen groeperingen die de eenheid van de kerk ondermijnen, ook al gaat het om een gemeenschap met een aanzienlijk aantal aanhangers wereldwijd.
De waarschuwing richting gewone gelovigen is opmerkelijk en geeft aan dat het Vaticaan de situatie serieus neemt. Door ook leken te wijzen op de mogelijke gevolgen van formele aansluiting bij de broederschap, probeert Rome verdere uitbreiding van het schisma te voorkomen.
Hoe de Priesterbroederschap Sint-Pius X zelf op de excommunicaties reageert, is vooralsnog niet bekend. In het verleden heeft de gemeenschap pauselijke maatregelen herhaaldelijk naast zich neergelegd en haar eigen koers voortgezet. Het is dan ook de vraag of de kerkelijke straffen ditmaal tot een herziening van het standpunt zullen leiden, of dat de kloof tussen Rome en de traditionalistische gemeenschap nog verder zal vergroten.
