Bij het Amerikaanse Hooggerechtshof is een ongebruikelijke publieke woordenwisseling ontstaan tussen twee rechters. Rechter Samuel Alito reageerde donderdag op een opvallende manier op een tegenstem van zijn collega Sonia Sotomayor, waarna het hof de volgende dag liet weten dat er sprake was van een ‘misverstand’.
Het incident vond plaats tijdens de aankondiging van uitspraken, vlak voor het einde van het juridische seizoen. Alito presenteerde maar liefst drie belangrijke uitspraken namens de conservatieve meerderheid van zes rechters in het hof. Dat is op zichzelf al uitzonderlijk, maar wat daarna gebeurde was nog opmerkelijker.
Eén van de zaken betrof het asielbeleid van de Trump-regering. Die beleidslijn houdt in dat migranten die zich bij grensovergangen aan de Mexicaans-Amerikaanse grens melden om asiel aan te vragen, worden tegengehouden. Alito schreef de meerderheidsuitspraak die dit beleid steunde. Overigens voerde ook de Obama-regering ooit een vergelijkbaar beleid, totdat lagere rechtbanken daar een stokje voor staken.
Nadat Alito zijn samenvatting had afgerond, las Sotomayor haar afwijkende mening voor. Dat is op zich niet ongewoon. Wat daarna volgde wél: in plaats van door te gaan met de volgende uitspraak, onderbrak Alito de gebruikelijke procedure. Met een zichtbaar geïrriteerde blik merkte hij op dat hij meer had willen toevoegen aan zijn samenvatting als hij had geweten dat er een mondelinge tegenstem zou komen. Vervolgens gaf hij een korte, geïmproviseerde weerlegging van Sotomayors standpunten.
Journalisten en juridische waarnemers die de zittingen al jarenlang volgen, konden zich niet herinneren dat zoiets ooit eerder was voorgekomen. Normaal gesproken geldt bij het Hooggerechtshof de ongeschreven regel dat een rechter die van plan is mondeling te dissenten, dit vooraf meldt aan de president van het hof én aan de auteur van de meerderheidsuitspraak. Zo kan de schrijver van de meerderheidsopinie zijn of haar samenvatting daarop aanpassen.
De vraag die direct rees: had Sotomayor Alito inderdaad niet ingelicht? Dat zou een duidelijke schending zijn van de gebruikelijke omgangsvormen binnen het hof. Een dag later bracht het Hooggerechtshof een verklaring naar buiten waarin werd gesteld dat er sprake was van een ‘misverstand’. Verdere details over de aard van dat misverstand werden niet gegeven.
Het voorval trekt extra aandacht omdat het hof volgende week zijn laatste en meest ingrijpende uitspraken van dit seizoen zal bekendmaken. De spanning binnen de instelling lijkt daarmee ook naar buiten te zijn doorgedrongen. De verhouding tussen de progressieve Sotomayor en de conservatieve Alito staat al langer onder druk, maar een publieke confrontatie zoals deze is zelfs voor Amerikaanse begrippen hoogst ongebruikelijk.
