De technologiebeurs VivaTech vierde dit jaar haar tiende verjaardag in Parijs. Temidden van alle glitter en drukte viel journalisten van France 24 één onderwerp op dat steeds terugkwam: niet efficiëntie of innovatie, maar eenzaamheid — en de vraag of kunstmatige intelligentie daar een oplossing voor biedt.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie kampt wereldwijd één op de zes mensen met aanhoudende eenzaamheid. Die leegte wordt steeds vaker gevuld door AI-toepassingen: van gezelschapsrobots tot digitale vrienden en chatbots die dag en nacht beschikbaar zijn, zonder oordeel. De markt voor AI-gezelschap groeit razendsnel en wordt volgens marktonderzoeker Fortune Business Insights tegen 2034 geschat op meer dan 400 miljard dollar.
Op de beursvloer van VivaTech spraken bezoekers openhartig over hun ervaringen. Een student techniek vertelde dat hij AI eigenlijk eerlijker vindt dan mensen in zijn omgeving. ‘Vrienden en familie zijn zelf ook bevooroordeeld en begrijpen hun eigen motieven lang niet altijd,’ zei hij.
Een andere bezoekster gaf toe dagelijks met verschillende AI-chatbots te praten, ook bij verdriet of liefdesverdriet. Ze gebruikt ChatGPT, Gemini én Meta AI. ‘AI vertelt me wat ik wil horen,’ legde ze uit. ‘Het is minder realistisch dan een mens, maar daarom praat ik er juist liever mee.’
Die laatste opmerking is precies wat experts zorgen baart. Technoloog Daniel Barcay, verbonden aan het Center for Humane Technology — de organisatie achter de bekende documentaire The Social Dilemma — trekt een vergelijking met de beginjaren van sociale media. ‘Een decennium geleden hadden we ook mooie verhalen over hoe sociale media de wereld zou verbinden. Dat gebeurde deels ook. Maar achter die eenvoudige beloftes ging een veel complexere en problematischere werkelijkheid schuil,’ aldus Barcay.
Zijn bezwaar is niet dat AI-relaties per definitie onmogelijk zijn, maar dat de huidige technologie daar simpelweg niet op is ingericht. ‘Mensen krijgen nu een soort zoetsappige, op zichzelf gerichte relatie aangeboden. Hoe meer we leunen op AI voor gezelschap, hoe verder we afdrijven van echte menselijke verbindingen,’ waarschuwt hij.
Volgens Barcay went men aan een digitale spiegel die altijd instemt en bevestigt. Dat maakt het moeilijker om echte relaties aan te gaan, waarbij je jezelf kwetsbaar opstelt en niet altijd het middelpunt kunt zijn. ‘In theorie is het misschien mogelijk om via AI diepgaande relaties te ontwikkelen die je helpen jezelf en anderen beter te begrijpen. Maar de technologie van vandaag wordt niet gestimuleerd om dat te doen.’
De opkomst van AI-gezelschap roept daarmee fundamentele vragen op: lost technologie eenzaamheid op, of verdiept het die juist? Het antwoord blijft vooralsnog onzeker, maar de discussie is — mede dankzij beurzen als VivaTech — niet langer te vermijden.
