Voor het eerst in de geschiedenis heeft een delegatie van de Afghaanse Taliban dinsdag deelgenomen aan besloten besprekingen met vertegenwoordigers van de Europese Unie in Brussel. De gesprekken draaiden voornamelijk om consulaire dienstverlening en de zogenoemde ‘waardige terugkeer’ van Afghanen naar hun thuisland.
De Taliban-delegatie bestond uit vijf personen en werd geleid door Abdul Qahar Balkhi, woordvoerder van het Afghaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij omschreef de bijeenkomst als historisch, omdat het de eerste keer is dat vertegenwoordigers van het Islamitisch Emiraat Afghanistand voet hebben gezet in de EU-hoofdstad voor officieel overleg. Volgens Balkhi kwamen onder meer de hervatting van consulaire diensten voor Afghanen in Europa en het opbouwen van wederzijds vertrouwen aan bod.
De locatie van het overleg werd niet bekendgemaakt. Brussel is niet alleen de thuisbasis van de EU-instellingen, maar ook van het NAVO-hoofdkwartier.
Afghanen vormen een van de grootste groepen asielzoekers binnen de EU. Steeds meer lidstaten willen afgewezen asielzoekers en Afghanen die strafbare feiten hebben gepleegd sneller en vaker kunnen uitzetten. Dat maakt samenwerking met de Taliban, hoe gevoelig ook, voor sommige regeringen politiek aantrekkelijk.
Mensenrechtenorganisaties reageerden kritisch op de ontmoeting. Zij stellen dat de EU hiermee haar eigen mensenrechtenverplichtingen ondermijnt. Fereshta Abbasi van Human Rights Watch waarschuwde dat mensen zowel in Europa als in Afghanistan gevaar kunnen lopen door dit soort contacten. Volgens haar is het tegenstrijdig om de Taliban publiekelijk te veroordelen om mensenrechtenschendingen, terwijl tegelijkertijd wordt samengewerkt om Afghanen gedwongen terug te sturen naar een land waar die schendingen plaatsvinden.
Sinds de Taliban in 2021 de macht greep, na de chaotische terugtrekking van westerse troepen, hebben zij ingrijpende beperkingen opgelegd aan de bevolking. Met name vrouwen en meisjes worden zwaar getroffen door de nieuwe regels, die hen onder meer de toegang tot onderwijs en veel publieke ruimtes ontzeggen.
Geen enkel EU-land erkent de Taliban officieel als legitieme regering. Toch symboliseert deze bijeenkomst een kleine opening in het diplomatieke isolement waarin de beweging zich sinds haar machtsovername bevindt. De Taliban heeft de afgelopen jaren stilletjes haar contacten met Europese diplomatieke posten uitgebreid.
De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot liet weten dat België de Taliban weliswaar niet erkent, maar wel gehoor geeft aan het EU-verzoek om de delegatieleden een visum te verlenen voor de reis naar Brussel.
De bijeenkomst roept fundamentele vragen op over de balans tussen het Europese migratiebeleid en de bescherming van mensenrechten, een spanningsveld dat de komende tijd ongetwijfeld verder zal oplaaien.
