Een cruciaal Amerikaans inlichtingenmiddel staat op het punt te vervallen. Het gaat om Sectie 702 van de Foreign Intelligence Surveillance Act, beter bekend als FISA 702. Het Congres is er niet in geslaagd de wet tijdig te verlengen, voordat de Kamer met reces ging.
Sectie 702 stelt Amerikaanse inlichtingendiensten in staat om elektronische communicatie te onderscheppen van honderdduizenden buitenlanders die zich buiten de Verenigde Staten bevinden. De wet wordt jaarlijks verlengd. Volgens de Amerikaanse overheid is meer dan zestig procent van de dagelijkse inlichtingenbriefing aan de president gebaseerd op informatie die via dit instrument wordt verzameld.
Wat gebeurt er als de wet verloopt?
Hoewel de wet formeel vervalt, betekent dat niet dat de inlichtingenverzameling direct stopt. De bevoegdheid wordt jaarlijks goedgekeurd door een federale rechtbank, en die toestemming blijft geldig voor de duur van de lopende goedkeuringsperiode, ook als de wet in de tussentijd verloopt. Telecombedrijven en andere aanbieders van elektronische communicatiediensten blijven daardoor wettelijk verplicht om gegevens aan de inlichtingendiensten te verstrekken.
Toch maken sommige parlementariërs zich zorgen. Bedrijven die gedwongen worden informatie af te staan, zouden de wet mogelijk juridisch kunnen aanvechten. Dat zou kunnen leiden tot een periode van onzekerheid, waarin zij tijdelijk stoppen met het leveren van inlichtingen.
Deskundigen aan beide kanten van het debat verwachten dat zulke juridische aanvechting uiteindelijk zal mislukken. Toch benadrukken mensen met nauwe banden met de inlichtingengemeenschap dat zelfs een korte onderbreking risico’s met zich meebrengt, zeker met grote evenementen in aantocht zoals de viering van het 250-jarig bestaan van Amerika en het Wereldkampioenschap voetbal.
Glenn Gerstell, voormalig hoofdjurist van de Nationale Veiligheidsagentschap (NSA) onder zowel Obama als Trump, nuanceert de situatie. Volgens hem is het vervallen van de wet geen ramp, maar hij vindt het wel onverantwoord dat het Congres een vermijdbaar risico heeft laten ontstaan.
‘Ik wil dit niet overdrijven en zeggen dat het vervallen van de wet een verschrikkelijk gevaar is, want dat is het duidelijk niet,’ aldus Gerstell. ‘Maar tegelijkertijd wil ik benadrukken dat het onverantwoord is om ook maar enig risico te accepteren op een terrein waar we dat risico volledig kunnen beheersen. We kunnen het tot nul terugbrengen.’
Elizabeth Goitein, een advocate voor privacyrechten en senior directeur bij het Brennan Center, stelt dat de wet duidelijk is: bedrijven moeten ook na het vervallen van de wet blijven voldoen aan verzoeken van de overheid om gegevens te verstrekken. Bestaande rechtspraak ondersteunt die interpretatie.
Het debat rond FISA 702 raakt aan een fundamentele spanning tussen nationale veiligheid en burgerrechten. Critici wijzen op het risico dat ook communicatie van Amerikaanse burgers per ongeluk wordt meegenomen in de surveillance. Voorstanders benadrukken juist het onmisbare belang van het instrument voor de bescherming van de VS tegen buitenlandse dreigingen.
