De recente escalatie tussen Israël en Iran heeft een opvallende breuk blootgelegd in de relatie tussen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump. Waar de twee leiders lange tijd als politieke bondgenoten werden beschouwd, lijken hun belangen nu steeds verder uiteen te lopen.
Netanyahu omschreef Trump ooit als ‘de grootste vriend die Israël ooit in het Witte Huis heeft gehad’. Trump sprak op zijn beurt lovend over de Israëlische premier. Maar die warme verhouding lijkt inmiddels flink bekoeld. Volgens Amerikaanse media zou Trump Netanyahu vorige week tijdens een telefoongesprek hebben uitgescholden en hem hebben beschuldigd van het ondermijnen van de Amerikaanse diplomatie. Trump waarschuwde bovendien dat de militaire acties van Israël de lopende vredesonderhandelingen met Iran in gevaar brengen.
De spanningen kwamen scherp naar voren toen Iran afgelopen zondag raketten afvuurde op Noord-Israël. Dit gebeurde naar aanleiding van een Israëlische aanval op de zuidelijke buitenwijken van Beiroet op 7 juni, ondanks eerdere Amerikaanse verzekeringen dat Israël dit niet zou doen. Het was de eerste Iraanse aanval sinds een fragiel staakt-het-vuren dat twee maanden eerder tot stand was gekomen via bemiddeling van Pakistan. De aanval dreigde maanden van diplomatieke inspanningen teniet te doen.
Trump liet in een interview met de Financial Times weinig ruimte voor misverstand over wie de touwtjes in handen heeft. ‘Hij zal geen keuze hebben’, zei Trump over Netanyahu. ‘Ik bepaal wat er gebeurt. Ik bepaal alles. Hij niet.’
Ondertussen hebben Israël en Iran de aanvallen op elkaar voorlopig gestaakt. Toch verkeert Netanyahu in een politiek lastige positie. Enerzijds staat hij onder druk van Washington om de situatie te de-escaleren. Anderzijds eisen extreemrechtse ministers in zijn eigen kabinet dat hij de strijd tegen Iran en Libanon voortzet, zelfs zonder Amerikaanse steun. Analisten stellen dat Israël deze tegenstrijdige druk op de lange termijn niet kan volhouden.
De situatie laat zien hoe de belangen van de twee landen steeds verder divergeren. Trump richt zich op het sluiten van een diplomatiek akkoord met Iran en wil geen nieuwe regionale oorlog die zijn buitenlandse beleid doorkruist. Netanyahu daarentegen staat onder druk van zijn coalitiegenoten om een harde militaire koers te varen. Die tegenstelling plaatst de traditioneel hechte band tussen de VS en Israël onder ongekende druk.
