Alternatieve geschiedenisfilms vormen een bijzonder genre binnen de sciencefiction. Niet elke film die zich in het verleden afspeelt valt automatisch in deze categorie — historische onnauwkeurigheden alleen zijn niet genoeg. Om echt als ‘alternatieve geschiedenis’ te gelden, moet een film aan twee voorwaarden voldoen: er moet een herkenbaar historisch evenement of figuur in voorkomen, én dat evenement of die figuur moet op een betekenisvolle manier worden aangepast, met merkbare gevolgen voor het verhaal.
Een recent overzicht rangschikt de tien beste films in dit genre. We lichten de twee laagst gerangschikte titels toe.
Op de tiende plek staat ‘The Final Countdown’ uit 1980. In deze film vaart het Amerikaanse vliegdekschip USS Nimitz vanuit Hawaï de zee op voor oefeningen. Door een mysterieuze storm wordt het schip plotseling teruggeworpen in de tijd — naar 1941, vlak voor de Japanse aanval op Pearl Harbor. De film werd opgenomen aan boord van het echte schip en maakt indrukwekkend gebruik van authentiek militair materieel, waaronder luchtgevechten tussen F-14 Tomcats en replica’s van Japanse Zeros. De cast is sterk: Kirk Douglas, Martin Sheen en Katharine Ross spelen de personages die worstelen met de vraag of zij de geschiedenis mogen of kunnen veranderen. De film geeft uiteindelijk geen eenduidig antwoord op die vraag, maar houdt de spanning er goed in.
De negende plek is voor de animatiefilm ‘Anastasia’ uit 1997. Hierin ontsnapt de jonge Anastasia Romanov aan een aanval van de sinistere monnik Raspoetin, gespeeld door Christopher Lloyd, waarbij haar familie wordt vermoord. Ze raakt gescheiden van haar grootmoeder en lijdt aan geheugenverlies. De film, met de stem van Meg Ryan in de hoofdrol, speelt creatief in op de historische mythe rondom de verdwijning van de Russische prinses en weeft daar een avontuurlijk en romantisch verhaal omheen.
Beide films illustreren wat het genre zo boeiend maakt: door bekende historische momenten te verschuiven of te heruitvinden, ontstaat ruimte voor nieuwe verhalen die tegelijkertijd vertrouwd en verrassend aanvoelen. De beste alternatieve geschiedenisfilms gebruiken het verleden niet als decor, maar als actief onderdeel van het plot — waarbij de ‘wat als’-vraag centraal staat en de kijker aan het denken zet over hoe anders de wereld er uit had kunnen zien.
