25 jaar na de aanslagen van 11 september 2001, waarbij bijna 3.000 mensen om het leven kwamen, zijn 9/11-complottheorieën niet verdwenen — ze zijn juist sterker geworden en hebben de Amerikaanse mainstream politiek bereikt. Experts stellen dat sociale media en het dalende vertrouwen in traditionele media en de overheid desinformatie een steeds groter publiek bezorgen.
Belangrijke feiten
- Op 11 september 2001 vlogen twee vliegtuigen in de Twin Towers van het World Trade Center in New York City, waarbij bijna 3.000 mensen omkwamen.
- Een YouTube-video met de vraag “Inside Job?” over de aanslagen is meer dan 500.000 keer bekeken.
- In 2016 riep Oxford Dictionaries het woord “post-truth” uit tot woord van het jaar, een kantelpunt voor de verspreiding van complottheorieën in de politiek.
- Commentatoren als Joe Rogan en Tucker Carlson verspreidden hun eigen interpretaties van 9/11 via sociale media.
- Complottheorieën speelden eerder ook een rol bij QAnon en de valse beweringen over de gestolen presidentsverkiezingen van 2020, die mede de bestorming van het Capitool op 6 januari aanwakkerden.
- Een nieuwe golf van ongefundeerde beweringen beschuldigt Israël van betrokkenheid bij de aanslagen van 11 september, mede gevoed door woede over de oorlog in Gaza.
Van de marge naar het midden
Complottheorieën werden vroeger geassocieerd met excentriekelingen aan de rand van de samenleving. Sinds 2016 zijn ze echter een ongemakkelijk onderdeel geworden van de politieke cultuur, aldus experts. In een tijdperk van “nepnieuws” botsen complottheorieën steeds vaker met de reguliere politiek. Voorbeelden hiervan zijn de QAnon-beweging en de valse beweringen dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2020 gestolen waren — claims die mede bijdroegen aan de bestorming van het Capitool door aanhangers van presidentskandidaat Donald Trump.
Nieuwe beschuldigingen aan het adres van Israël
Recentelijk is een nieuwe golf van volledig ongefundeerde beweringen opgedoken, waarbij Israël wordt beschuldigd van betrokkenheid bij de aanslagen van 11 september. Deze claims recyclen oudere theorieën en profiteren van hedendaagse woede over de oorlog van Israël in Gaza en de publieke perceptie van Israëls invloed op de Amerikaanse politiek. Volgens experts bieden complottheorieën valse verklaringen voor reële maatschappelijke angsten en bewegen ze zich steeds verder van de politieke marge richting het midden.
De rol van sociale media
Platforms zoals YouTube bieden een vrijwel onbeperkt aanbod aan complotcontent over 9/11. Naast anonieme accounts wijzen video’s van bekende commentatoren als Joe Rogan en Tucker Carlson naar de CIA, de “deep state” of de Illuminati als verantwoordelijken voor de aanslagen. Het dalende vertrouwen in traditionele media versterkt het bereik van dergelijke desinformatie.
Veelgestelde vragen
Waarom zijn 9/11-complottheorieën nog steeds populair, 25 jaar later?
Experts wijzen op het dalende vertrouwen in de overheid en traditionele media, gecombineerd met de opkomst van sociale media, als belangrijkste oorzaken. Complottheorieën bieden valse maar eenvoudige verklaringen voor complexe maatschappelijke angsten en bereiken via platforms als YouTube een steeds groter publiek.
Hoe zijn 9/11-complottheorieën in de mainstream politiek terechtgekomen?
Sinds 2016 zijn complottheorieën verweven geraakt met reguliere politiek. Valse claims over gestolen verkiezingen en bewegingen als QAnon lieten zien hoe desinformatie reële politieke gevolgen kan hebben, zoals de bestorming van het Amerikaanse Capitool op 6 januari.
