Het huidige WK met 48 deelnemende landen kampt met een fundamenteel probleem: de groepsfase mist echte spanning en urgentie. Teams die verliezen, zijn namelijk lang niet altijd uitgeschakeld.
Zuid-Korea ondervond dit aan den lijve na een verrassende 1-0 nederlaag tegen Zuid-Afrika. Ondanks dit verlies maken de Koreanen nog altijd een grote kans om door te gaan naar de volgende ronde, als een van de acht beste nummers drie. Drie punten en een doelsaldo van -1 is waarschijnlijk genoeg. Bij het vorige WK in 2022, toen alleen de beste twee teams per groep doorgingen, zou Zuid-Korea al naar huis zijn gestuurd.
De kern van het probleem ligt bij de uitbreiding van 32 naar 48 deelnemers. Dat is wiskundig gezien een onhandig getal voor een toernooi. Bij 32 teams was de opzet helder: acht groepen van vier, de beste twee door naar de achtste finales, en zo verder richting de eindstrijd.
FIFA moest creatief zijn om met 48 teams toch een overzichtelijke knock-outfase te bereiken. Het eerste plan was zestien groepen van drie teams, waarbij de twee beste per groep doorgingen. Maar dit idee stuitte op een oud en bekend probleem: bij groepen van drie weten de teams in de laatste wedstrijd precies welk resultaat ze nodig hebben. Dat opent de deur voor afgesproken gelijke spelen of gemanipuleerde uitslagen.
FIFA weet maar al te goed hoe gevaarlijk dit kan zijn. In 1982 speelden West-Duitsland en Oostenrijk een beruchte wedstrijd waarbij een kleine overwinning voor de Duitsers beide landen ten koste van Algerije zou laten doorgaan. Dat gebeurde ook: de wedstrijd eindigde 1-0 voor West-Duitsland, en Algerije ging naar huis. Het schandaal leidde ertoe dat FIFA besloot alle laatste groepswedstrijden voortaan gelijktijdig te spelen, maar bij groepen van drie is dat logistiek onmogelijk.
Na de spectaculaire en spannende groepsfase van het WK in Qatar besloot FIFA de opzet te herzien: twaalf groepen van vier teams, met gelijktijdige slotduels. Maar er bleef één cruciaal verschil met vroeger: acht van de twaalf nummers drie gaan ook door naar de knock-outfase. Daardoor is het veel moeilijker om écht uitgeschakeld te worden na de groepsfase.
Dit creëert nieuwe gevaren. Teams kunnen bewust sturen op bepaalde uitslagen om een gewenste tegenstander in de volgende ronde te vermijden, of om zeker te zijn van kwalificatie als nummer drie. De komende dagen staan er wedstrijden op het programma die dit risico concreet zullen maken.
Kritici stellen dat de uitbreiding naar 48 teams weliswaar meer landen de kans geeft om mee te doen, maar dat dit ten koste gaat van de competitieve intensiteit die het WK zo aantrekkelijk maakt. De vraag is of FIFA bereid is de opzet opnieuw te herzien, of dat sportief gewin ondergeschikt blijft aan commerciële en politieke belangen.
