ORANJESTAD – De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) op Aruba kampt met fundamentele en structurele tekortkomingen die risico’s vormen voor continuïteit, kwaliteit en patiëntveiligheid. Dat blijkt uit het rapport Nulmeting Geestelijke Gezondheidszorg 2024–2025 van de Inspectie Volksgezondheid Aruba (IVA). De inspectie stelt vast dat het niet gaat om individuele fouten, maar om systeemkenmerken en het ontbreken van uniforme ketenafspraken.
Versnipperde toegang en ongelijke triage
Een van de kernproblemen is het ontbreken van een eenduidige toegang tot de GGZ. Cliënten stromen via verschillende routes binnen, huisartsen, POH-GGZ, spoedzorg, instellingen of vrijgevestigde zorgverleners, zonder centraal loket. Daarbij hanteert elke schakel eigen triagecriteria. Hierdoor verschilt de urgentiebeoordeling per organisatie, wat leidt tot onvoorspelbare zorgtrajecten, vertraagde hulp en het risico dat cliënten in een onjuiste zorglaag terechtkomen.
Overdracht en regie onvoldoende vastgelegd
De IVA signaleert dat overdracht van cliënten vaak ad hoc en persoonsafhankelijk verloopt. Er bestaat geen keten-breed overdrachtsformat en informatie-uitwisseling is niet uniform. Tegelijk is in veel situaties onduidelijk wie de casusregie voert, vooral wanneer wachttijden oplopen of meerdere schakels betrokken zijn. Verantwoordelijkheden verschuiven impliciet en follow-up is vaak afhankelijk van individuele inzet, waardoor cliënten tussen organisaties kunnen verdwijnen.
Wachttijden zonder structurele opvang
Wachttijden vormen een structureel probleem binnen de hele keten. Het rapport stelt vast dat er geen gezamenlijke wachttijdmonitoring bestaat en geen vaste afspraken over overbruggingszorg. Wanneer vervolgzorg uitblijft, blijven cliënten te lang in de eerste lijn of in crisiszorg, wat de druk op deze schakels verder vergroot en de continuïteit van zorg ondermijnt.
Crisiszorg niet uniform geborgd
Hoewel crisisprotocollen bestaan, verschilt de toepassing ervan sterk in de praktijk. Vooral buiten kantooruren zijn bereikbaarheid, rolverdeling en opvolging niet eenduidig geregeld. Het is niet altijd duidelijk wie beoordeelt, wie beslist en wie verantwoordelijk is voor nazorg. De inspectie waarschuwt dat deze onduidelijkheid de patiëntveiligheid in acute situaties in gevaar kan brengen.
Kwetsbare samenwerking met politie en ambulance
De nulmeting wijst op structurele kwetsbaarheden in de samenwerking tussen GGZ-instellingen en ketenpartners zoals het Korps Politie Aruba en de Ambulancedienst. Ketenafspraken zijn niet overal vastgelegd en inzetten verlopen soms buiten de formele 911-structuur. Gezamenlijke briefing, triage en duidelijke rolverdeling ontbreken regelmatig, wat kan leiden tot misverstanden en operationele risico’s tijdens crisissituaties.
Grote verschillen in dossiervoering
De IVA constateert aanzienlijke verschillen in dossiervoering. Instellingen werken doorgaans met elektronische patiëntendossiers, terwijl vrijgevestigde zorgverleners vaak eigen registratiesystemen hanteren. Deze versnippering belemmert overdracht, continuïteit en verantwoording, vooral bij verwijzing, uitplaatsing of crisisoverdracht, waar risicoinformatie niet altijd eenduidig beschikbaar is.
Ontbreken van een keten-breed kwaliteitskader
Kwaliteitsborging is binnen de GGZ niet uniform ingericht. Waar grotere organisaties werken met audits, evaluaties en kwaliteitscommissies, ontbreekt dit bij kleinere aanbieders of is het afhankelijk van individuele professionaliteit. De PDCA-cyclus en structurele evaluatiecultuur worden niet keten-breed toegepast, waardoor het systeem onvoldoende leert van fouten en incidenten.
Risico’s in medicatiemanagement
Het rapport signaleert dat afspraken over medicatieopslag, voorschrijven, monitoring en overdracht niet uniform zijn vastgelegd. Afstemming tussen huisarts en psychiater vindt niet altijd structureel plaats, wat risico’s oplevert voor dubbel voorschrijven, onvoldoende monitoring van bijwerkingen en onduidelijkheid over verantwoordelijkheid bij overdracht. Dit vormt volgens de inspectie een direct patiëntveiligheidsrisico.
Personeelstekorten en hoog verloop
De GGZ-keten kampt met structurele personeelstekorten, met name bij gespecialiseerde functies zoals psychiaters, psychologen en sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen. Vacatures blijven langdurig open en het personeelsverloop is hoog. Dit vergroot de afhankelijkheid van individuele professionals en maakt zorg kwetsbaar bij ziekte of vertrek, terwijl kennisborging en supervisie onder druk staan.
Samenwerking te afhankelijk van individuen
Hoewel samenwerking binnen de keten vaak goed functioneert op persoonlijke lijnen, is zij onvoldoende structureel vastgelegd. Waar vaste afspraken en formats ontbreken, wordt de keten kwetsbaar voor uitval, wisselingen en piekdrukte. Functionerende samenwerking blijkt daardoor eerder uitzondering dan structureel geborgd systeem.
Beperkte toetsbaarheid en transparantie
Door het ontbreken van gezamenlijke indicatoren en uniforme verslaglegging is het moeilijk om prestaties, wachttijden en behandelresultaten structureel te monitoren. Dit gebrek aan toetsbaarheid beperkt publieke en bestuurlijke verantwoording en vergroot het risico dat structurele problemen zich per casus blijven herhalen zonder zichtbare correctie.
Conclusie van de inspectie
De IVA concludeert dat de geestelijke gezondheidszorg op Aruba wordt gekenmerkt door versnippering, gebrek aan uniforme basisafspraken en onvoldoende geborgde samenwerking. De risico’s die hieruit voortkomen zijn systeemgebonden en niet toe te schrijven aan individueel handelen. Het rapport vormt volgens de inspectie een noodzakelijk vertrekpunt voor hervormingen, waarbij transparantie, vaste ketenafspraken en toetsbare kwaliteit centraal moeten staan om herhaling van ernstige situaties te voorkomen.
Overzicht | Structurele tekortkomingen GGZ Aruba volgens IVA
1. Geen eenduidige toegang tot zorg
- Meerdere instroomroutes zonder centraal loket
- Geen keten-brede triagecriteria
- Urgentie-inschatting verschilt per organisatie
Risico op verkeerde of vertraagde zorgtoewijzing
2. Triage niet uniform toegepast
- Huisartsen, POH-GGZ en instellingen hanteren verschillende criteria
- Onvoldoende afstemming over wie wanneer doorverwijst
Onvoorspelbare zorgtrajecten en wachttijdopbouw
3. Overdracht is persoonsafhankelijk
- Geen vast keten-breed overdrachtsformat
- Informatie-uitwisseling verschilt per aanbieder
- Schriftelijke overdracht niet altijd aanwezig of volledig
Informatieverlies en rolonduidelijkheid
4. Onduidelijke casusregie
- Vaak niet duidelijk wie eindverantwoordelijk is
- Bij wachttijden verschuift regie impliciet
- Follow-up afhankelijk van individuele inzet
Cliënten kunnen tussen schakels verdwijnen
5. Wachttijden zonder structurele overbrugging
- Geen gezamenlijke wachttijdmonitoring
- Geen vaste afspraken voor overbruggingszorg
- Cliënten blijven te lang in onjuiste zorglaag
Druk op eerste lijn en crisiszorg neemt toe
6. Crisiszorg niet uniform geborgd
- Crisisprotocollen bestaan, maar toepassing varieert
- Onduidelijkheid over:
- wie beoordeelt
- wie beslist
- wie opvolgt
- Nazorg na crisis niet standaard vastgelegd
Verhoogd patiëntveiligheidsrisico, vooral buiten kantooruren
7. Kwetsbare samenwerking met politie en ambulance
- Geen vaste ketenafspraken met KPA en Ambulancedienst
- Inzetten soms buiten formele 911-structuur
- Geen gezamenlijke briefing of triage
Risico op misverstanden en operationele fouten
8. Grote verschillen in dossiervoering
- Instellingen gebruiken EPD’s, vrijgevestigden eigen systemen
- Dossiers niet uniform of overdraagbaar
- Risico-informatie niet altijd beschikbaar
Beperkte toetsbaarheid en verantwoording
9. Geen keten-breed kwaliteitskader
- Kwaliteitsborging ongelijk ingericht
- PDCA-cyclus en audits niet overal toegepast
- Evaluatiecultuur ontbreekt keten-breed
Systeem leert onvoldoende van fouten
10. Medicatiemanagement brengt risico’s met zich mee
- Geen uniforme afspraken over:
- opslag
- monitoring
- overdracht
- Onvoldoende structurele afstemming huisarts–psychiater
- Risico op dubbel voorschrijven en bijwerkingen zonder opvolging
Direct patiëntveiligheidsrisico
11. Personeelstekort en hoog verloop
- Structurele schaarste aan gespecialiseerde professionals
- Hoge werkdruk en tijdelijke contracten
- Verlies van kennis en continuïteit
Zorg wordt persoonsafhankelijk in plaats van systeemgedragen
12. Samenwerking is te afhankelijk van individuen
- Werkende samenwerking vaak gebaseerd op persoonlijke lijnen
- Afspraken onvoldoende vastgelegd
Ketenzorg kwetsbaar bij uitval of wisselingen
13. Beperkte toetsbaarheid en transparantie
- Geen gezamenlijke indicatoren
- Geen uniforme monitoring van uitkomsten
- Prestaties en fouten moeilijk inzichtelijk
Structurele problemen blijven buiten beeld
