Paus Leo XIV heeft maandag zijn langverwachte encycliek over kunstmatige intelligentie gepresenteerd. Het document, getiteld ‘Magnifica Humanitas’ (Prachtige Mensheid), beschrijft hoe de Katholieke Kerk aankijkt tegen de ethische en maatschappelijke vraagstukken rondom de snelle opkomst van AI-technologie.
De Amerikaanse paus was persoonlijk aanwezig bij de presentatie in het Vaticaan, een primeur voor de Kerk. Naast hoge kerkelijke functionarissen waren ook prominente technologie-experts uitgenodigd, waaronder Dario Amodei, medeoprichter van het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic. Dat bedrijf ligt momenteel in een juridisch conflict met het Amerikaanse leger, nadat het weigerde zijn interne regels aan te passen die het gebruik van zijn AI-model Claude voor dodelijke autonome wapensystemen of massasurveillance verbieden.
Sinds zijn verkiezing een jaar geleden als eerste Amerikaanse paus in de geschiedenis van de Kerk, heeft Leo regelmatig gewaarschuwd voor de gevaren van kunstmatige intelligentie. Hij hekelt onder meer de militaire AI-wedloop en stelt dat het overlaten van beslissingen over leven en dood aan machines een gevaarlijke neerwaartse spiraal is. Daarnaast uitte hij zorgen over het vervangen van de werkelijkheid door digitale simulaties en de milieuschade die gepaard gaat met de winning van zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor moderne elektronica.
De encycliek is het eerste grote leerdocument van Leo’s pontificaat en geeft daarmee aan hoe serieus hij het AI-vraagstuk neemt. Experts vergelijken het document met ‘Laudato Si’, de klimaatencycliek van paus Franciscus uit 2015, die wereldwijd politieke en maatschappelijke reacties losmaakte. Ook ‘Magnifica Humanitas’ zou volgens waarnemers een vergelijkbare invloed kunnen hebben op het internationale debat over de regulering en ethiek van AI.
Het Vaticaan beschouwt de tekst als een logische voortzetting van zijn sociale leer, nu toegespitst op de bescherming van mensen in het AI-tijdperk. Opvallend is de datum waarop het document officieel werd ondertekend: 15 mei, precies 135 jaar na de publicatie van de encycliek ‘Rerum Novarum’ in 1891. Die encycliek van paus Leo XIII legde de grondslagen van de sociale leer van de Kerk tijdens de Industriële Revolutie en pleitte voor de rechten van arbeiders in een snel veranderende samenleving.
De vergelijking met de Industriële Revolutie is niet toevallig. Net als destijds verandert een nieuwe technologische golf de arbeidsmarkt, machtsverhoudingen en het dagelijks leven ingrijpend. Volgens de Verenigde Naties kan de AI-sector tegen 2033 een waarde vertegenwoordigen van bijna vijf biljoen dollar, een vervijfentwintigvoudiging in één decennium. Die enorme groei dreigt echter vooral ten goede te komen aan een kleine groep bedrijven en investeerders. VN-secretaris-generaal António Guterres waarschuwde vorig jaar al dat het venster om AI nog in goede banen te leiden snel sluit.
