Peter Jacksons verfilming van ‘The Lord of the Rings’ wordt wereldwijd geroemd als een van de meest indrukwekkende filmseries ooit gemaakt. Toch was niet iedereen even enthousiast. Christopher Tolkien, de zoon van schrijver J.R.R. Tolkien en beheerder van diens literaire nalatenschap, had een uitgesproken negatieve mening over de trilogie.
In een interview met de Franse krant Le Monde in 2012 liet Christopher Tolkien zich kritisch uit over de films. Volgens hem hadden de makers het boek in feite uitgehold door er een actiefilm van te maken die vooral gericht was op jongeren tussen de vijftien en vijfentwintig jaar. Hij sprak ook zijn zorgen uit over de commercialisering van het werk van zijn vader. In zijn ogen had die commercialisering de esthetische en filosofische diepgang van de boeken volledig tenietgedaan. De kloof tussen de literaire schoonheid van het origineel en wat het in de populaire cultuur was geworden, vond hij onoverbrugbaar. Zijn conclusie was simpel: hij wendde zijn blik af.
Deze uitspraken zijn begrijpelijk als je bedenkt hoeveel Christopher Tolkien zelf in de nalatenschap van zijn vader had geïnvesteerd. Hij redigeerde maar liefst vierentwintig delen van zijn vaders werk, waaronder ‘The Silmarillion’ en de meerdelige ‘History of Middle-Earth’. Hij tekende ook de kaarten van Midden-Aarde en deed uitgebreid onderzoek om de fantastische wereld van zijn vader zo nauwkeurig mogelijk vast te leggen. Vanuit dat perspectief is het voorstelbaar dat hij het gevoel had dat de films de aandacht afleiden van dit zorgvuldige bewaringswerk.
Toch roept zijn oordeel ook vraagtekens op. De films van Jackson hebben juist miljoenen mensen over de hele wereld enthousiast gemaakt voor het werk van Tolkien. Veel kijkers grepen na het zien van de films alsnog naar de boeken. Dat de films een jongere generatie bereikten, kan eerder als een verdienste worden gezien dan als een tekortkoming.
Bovendien is het vrijwel onmogelijk om een omvangrijk literair werk als ‘The Lord of the Rings’ volledig en onverkort naar het scherm te vertalen. Film als medium heeft nu eenmaal zijn beperkingen. Dat Jackson erin slaagde om de essentie van het verhaal te vangen op een manier die zowel vermakelijk als commercieel succesvol was, is op zichzelf al een prestatie van formaat.
De films maken inmiddels een onlosmakelijk deel uit van Tolkiens culturele erfenis, of Christopher Tolkien dat nu wilde of niet. Ze hebben de wereld van Midden-Aarde levend gehouden voor een breed publiek en de fascinatie voor Tolkiens universum alleen maar vergroot. De spanning tussen literaire integriteit en populaire toegankelijkheid blijft een interessant debat, maar de blijvende impact van Jacksons trilogie valt moeilijk te ontkennen.
