In de wereld van Star Trek is geld al eeuwen geleden afgeschaft. Maar hoe werkt dat precies, en wat betekent dat voor de handel met andere beschavingen die nog wél met valuta werken?
In een aflevering van Star Trek: The Next Generation ontmoet kapitein Picard een man die zichzelf in de twintigste eeuw had laten invriezen. Na zijn ontwaking in de vierentwintigste eeuw wil hij als eerste weten hoeveel rente er op zijn bankrekening is bijgekomen. Picard moet hem teleurstellen: geld bestaat simpelweg niet meer. De mensheid heeft, aldus Picard, de obsessie met het vergaren van bezittingen achter zich gelaten. Honger, armoede en schaarste zijn overwonnen.
Dit idee vormt een van de meest optimistische grondslagen van het Star Trek-universum. Dankzij geavanceerde technologie, zoals replicatoren die voedsel en goederen vrijwel uit het niets kunnen produceren en ruimteschepen die sneller dan het licht reizen, kunnen middelen eerlijk worden verdeeld. Een planeet die lijdt aan een epidemie? Medicijnen worden er razendsnel naartoe gebracht. Een wereld die honger lijdt? Replicatoren lossen het op.
Maar dit geldt alleen binnen de Federatie. Buiten haar grenzen draaien veel beschavingen nog gewoon op kapitalistische principes. Valuta, handel en winstbejag zijn daar heel gewoon. De Federatie heeft regelmatig contact met deze werelden, wat de vraag oproept: hoe verloopt interstellaire handel als één partij geen geld gebruikt?
Een concreet voorbeeld is de bar van Quark op het ruimtestation Deep Space Nine. Hoe betalen Starfleet-officieren daar voor hun drankjes? Ruilen ze iets in? Werken ze met tijdelijke tegoedbonnen?
Opvallend is dat geld in Star Trek vrijwel altijd wordt geassocieerd met schurken en moreel twijfelachtige figuren. Al in een van de vroegste afleveringen van de originele serie verschijnt Harcourt Fenton Mudd, een oplichter die er alles aan doet om rijk te worden. Hij geldt als een van de meest impopulaire personages uit de reeks, juist vanwege zijn hebzucht.
Ook gokken duikt regelmatig op als symbool van moreel verval. In de klassieke aflevering ‘The Gamesters of Triskelion’ wedden hersenen zonder lichaam met een munteenheid genaamd ‘quatloos’ op gevechten tussen gevangenen. Het zijn beelden die duidelijk maken dat de makers van Star Trek geld en kapitalisme zien als tekenen van een beschaving die nog niet volwassen is geworden.
De boodschap van Star Trek is daarmee helder: een werkelijk gevorderde samenleving heeft geen geld nodig. Technologie en samenwerking maken schaarste overbodig, en daarmee ook de drang naar bezit. Of dat een realistisch toekomstbeeld is, valt te betwisten, maar als utopische visie blijft het na meer dan vijftig jaar nog altijd inspirerend.
