Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft Alabama verboden om een ter dood veroordeelde man te executeren met behulp van stikstofgas. De rechtbank wees donderdagavond laat het verzoek van de staat af, waarmee een eerder verbod van een lagere rechtbank in stand blijft. Dat verbod was gebaseerd op het argument dat de toepassing van stikstofgas in strijd is met het achtste amendement van de Amerikaanse grondwet, dat wrede en ongebruikelijke straffen verbiedt.
De beslissing is een tijdelijke overwinning voor Jeffery Lee, die in 1998 werd veroordeeld voor een dubbele moord. Hij stond gepland om op 11 juli geëxecuteerd te worden. Lee had bezwaar gemaakt tegen de voorgenomen executiemethode, omdat stikstofgas volgens hem leidt tot vele minuten van pijnlijke verstikking.
Een federale rechtbank in eerste aanleg had Lee’s bezwaar aanvankelijk verworpen en Alabama toestemming gegeven de executie door te zetten. Maar maandag oordeelde een hogerberoepsrechter dat de manier waarop Alabama stikstofgas toepast bij executies een aanzienlijk risico op ernstig leed met zich meebrengt, namelijk hevige pijn die verder gaat dan de dood zelf.
Journalisten en mensenrechtenactivisten die eerdere executies met stikstofgas hebben bijgewoond, beschreven hoe veroordeelden stuiptrekkingen kregen en kokhalzend stierven. Rechter Sonia Sotomayor omschreef de ervaring van verstikking eerder als intense psychologische marteling. Een groep artsen diende bij het Hooggerechtshof een verklaring in waarin zij stellen dat executie via stikstofgas onvermijdelijk leidt tot onmenselijk lijden.
Volgens vaste rechtspraak van het Hooggerechtshof moeten ter dood veroordeelden die de executiemethode aanvechten, zelf een alternatieve methode aandragen die niet in strijd is met de grondwet. Lee stelde voor dat Alabama hem in plaats daarvan zou executeren door middel van een vuurpeloton.
Alabama had donderdag vroeg in de ochtend beroep aangetekend bij het Hooggerechtshof. De staat voerde aan dat stikstofgas niet het soort ernstige pijn veroorzaakt dat historisch gezien kenmerkend was voor wrede straffen. Ter onderbouwing wees Alabama erop dat het Hooggerechtshof in 2024 de eerste executie met stikstofgas in de staat had goedgekeurd. Sindsdien zijn er acht van dergelijke executies uitgevoerd, waarvan zeven in Alabama. De staat voerde ook aan dat het praktisch gezien niet haalbaar is om een vuurpeloton samen te stellen.
Drie rechters, Clarence Thomas, Samuel Alito en Neil Gorsuch, zouden Alabama hebben gesteund, maar zij hebben geen schriftelijk afwijkend oordeel ingediend.
De uitspraak valt samen met een toename van het aantal executies in de Verenigde Staten. Volgens het Death Penalty Information Center werden in 2025 in totaal 47 mensen geëxecuteerd door Amerikaanse staten. Lee staat nog altijd de doodstraf te wachten; de beslissing van het Hooggerechtshof stelt zijn executie voorlopig uit, maar heft het vonnis niet op.
