DEN HAAG / KRALENDIJK – De rechtbank Den Haag heeft op 28 januari 2026 in een baanbrekend vonnis geoordeeld dat de Nederlandse Staat zijn mensenrechtelijke verplichtingen tegenover de inwoners van Bonaire heeft geschonden door onvoldoende en te laat op te treden tegen de gevolgen van klimaatverandering. De zaak, aangespannen door Stichting Greenpeace Nederland namens de bevolking van Bonaire, markeert een belangrijk juridisch precedent voor Caribisch Nederland.
Waar draaide de zaak om?
Centraal in de procedure stond de vraag of Nederland voldoende tijdige en passende klimaatmaatregelen heeft genomen om Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het ging daarbij zowel om:
- Adaptatie: maatregelen om inwoners te beschermen tegen gevolgen zoals zeespiegelstijging, extreme hitte, droogte, schade aan infrastructuur en ecosystemen;
- Mitigatie: de bijdrage van Nederland aan het beperken van mondiale klimaatverandering, conform internationale afspraken.
Greenpeace stelde dat de Staat structureel te weinig heeft gedaan voor Bonaire en het eiland jarenlang anders – en slechter – heeft behandeld dan Europees Nederland. Daardoor zouden fundamentele rechten van de Bonairiaanse bevolking zijn geschonden.
De kwetsbare positie van Bonaire
De rechtbank schetst uitvoerig de bijzondere kwetsbaarheid van Bonaire als klein Caribisch eiland. Al sinds de jaren negentig is internationaal bekend dat kleine eilanden bovengemiddeld risico lopen door klimaatverandering. Voor Bonaire betekent dit onder meer:
- een stijgende zeespiegel, waardoor delen van het eiland op termijn onder water dreigen te lopen;
- toenemende hitte en droogte, met gevolgen voor gezondheid, landbouw en watervoorziening;
- schade aan natuur, koraalriffen en kustgebieden;
- sociaal-economische kwetsbaarheid, waardoor inwoners zich minder goed zelf kunnen beschermen.
Volgens de rechtbank was deze kwetsbaarheid ruim vóór 10-10-10 (de staatkundige hervorming van 2010) al bekend, terwijl lokale overheden juist beperkte middelen en kennis hadden om hiermee om te gaan.
Ongelijke behandeling ten opzichte van Europees Nederland
Een kernpunt in het vonnis is de vergelijking tussen Bonaire en Europees Nederland. De rechtbank stelt vast dat Nederland:
- al sinds circa 2006 werkt aan samenhangend klimaatadaptatiebeleid voor Europees Nederland;
- sinds 2016 beschikt over een Nationale Adaptatiestrategie die actief wordt gemonitord en aangescherpt;
- pas zeer laat is begonnen met een vergelijkbaar, integraal beleid voor de BES-eilanden.
Hoewel de Staat aanvoerde dat Bonaire een andere aanpak vergt vanwege geografische en geologische verschillen, oordeelt de rechtbank dat deze verschillen juist aanleiding hadden moeten zijn om eerder en intensiever maatregelen te nemen. Dat is niet gebeurd, en daarvoor heeft de Staat geen overtuigende rechtvaardiging gegeven.
Schending van mensenrechten
De rechtbank toetste de zaak aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), met name:
- Artikel 8 EVRM (recht op privé- en gezinsleven, woning en leefomgeving);
- Artikel 14 EVRM en Artikel 1 van het Twaalfde Protocol (verbod op discriminatie).
Hoewel de rechtbank geen acute levensbedreigende situatie aannam (zoals vereist voor artikel 2 EVRM), stelde zij wél vast dat de gevolgen van klimaatverandering een reële en toenemende bedreiging vormen voor het welzijn, de gezondheid en de kwaliteit van leven van de inwoners van Bonaire. Daarmee is sprake van een mogelijke en aanhoudende schending van artikel 8 EVRM.
Daarnaast oordeelde de rechtbank dat Bonaire ongelijk is behandeld zonder objectieve rechtvaardiging. De Staat heeft Bonaire later en minder systematisch beschermd dan Europees Nederland, terwijl de risico’s groter en eerder zichtbaar waren. Dat levert een schending op van het discriminatieverbod.
Waarom Greenpeace won
Greenpeace kreeg gelijk omdat de rechtbank concludeerde dat:
- De Staat niet tijdig en niet samenhangend heeft gehandeld
Er was geen integraal klimaatadaptatieplan voor Bonaire, terwijl dat al decennia wél bestond voor Europees Nederland. - Internationale verplichtingen niet zijn nagekomen
Nederland heeft zich in VN-verband verbonden aan duidelijke doelen voor klimaatadaptatie en bescherming van kwetsbare gebieden, maar heeft deze onvoldoende vertaald naar Bonaire. - De Staat eindverantwoordelijk blijft
Interne staatsrechtelijke verhoudingen, tussen rijksoverheid en lokaal bestuur, ontslaan de Staat niet van zijn verantwoordelijkheid onder het EVRM. - Er sprake is van ongerechtvaardigde ongelijke behandeling
Bonaire is structureel achtergesteld zonder overtuigende juridische of inhoudelijke rechtvaardiging.
Wat heeft de rechtbank beslist?
De rechtbank verklaarde voor recht dat de Staat:
- heeft gehandeld in strijd met artikel 8 EVRM;
- het discriminatieverbod van artikel 14 EVRM en het Twaalfde Protocol heeft geschonden;
- onrechtmatig heeft gehandeld tegenover de inwoners van Bonaire.
Daarnaast kreeg de Staat een concreet bevel om ervoor te zorgen dat Bonaire tijdig wordt meegenomen in de nationale klimaatadaptatieverplichtingen, waaronder het realiseren en uitvoeren van een adequaat adaptatieplan dat voldoet aan internationale afspraken.
De rechter liet nadrukkelijk ruimte voor beleidsvrijheid: de Staat mag zelf bepalen hoe hij de maatregelen vormgeeft, maar niet of hij ze neemt.
Brede betekenis van het vonnis
Dit vonnis heeft betekenis die verder reikt dan Bonaire alleen. Het onderstreept dat:
- mensenrechten ook gelden bij klimaatbeleid;
- kwetsbare regio’s binnen een staat niet structureel mogen worden achtergesteld;
- rechters een toezichthoudende rol hebben wanneer fundamentele rechten in het geding zijn.
Voor Caribisch Nederland betekent de uitspraak een duidelijke juridische bevestiging dat klimaatbescherming geen gunst is, maar een afdwingbare verplichting.
