De legendarische Amerikaanse filmcriticus Roger Ebert stond bekend om zijn uitgesproken meningen, maar één horrorfilm bracht hem tot een stap die hij zelden zette: hij weigerde er simpelweg een beoordeling aan te geven. Die film was ‘The Human Centipede (First Sequence)’ uit 2009, een Nederlandstalige productie van regisseur Tom Six die wereldwijd ophef veroorzaakte.
Ebert hanteerde doorgaans een systeem van vier sterren voor zijn geschreven recensies, naast het bekende duimen-omhoog of duimen-omlaag systeem dat hij gebruikte tijdens zijn televisieoptreden. In zijn carrière deelde hij aan ongeveer zestig films een ‘duim omlaag’ uit. Maar er bestaat nog een categorie daaronder: films die hij volledig buiten zijn beoordelingssysteem plaatste. ‘The Human Centipede’ behoort tot die zeldzame groep.
Volgens Ebert was het bij deze film niet relevant of die goed of slecht was gemaakt. De film bevond zich simpelweg in een wereld waar sterren niet op van toepassing zijn, zo schreef hij. Hij opende zijn recensie met de opvallende zin dat geen enkele horrorfilm die hij ooit had gezien, zijn slachtoffers op zo’n verschrikkelijke manier laat lijden.
De film draait om een gestoorde, gepensioneerde chirurg, gespeeld door acteur Dieter Laser, die geobsedeerd raakt door het idee om mensen letterlijk aan elkaar te naaien, mond aan lichaamsdeel, om zo een menselijke duizendpoot te creëren. Ebert omschreef de film als ‘ontaard en walgelijk genoeg om de meest veeleisende liefhebber van nachtelijke horrorfilms tevreden te stellen’, maar weigerde desondanks een cijfer of sterrenscore te geven.
Het was niet de eerste keer dat Ebert een film buiten zijn beoordelingssysteem plaatste. Eerder deed hij hetzelfde met de provocerende film ‘Pink Flamingos’ uit 1972 van regisseur John Waters. In een terugblik uit 1997 schreef hij dat sterren simpelweg niet van toepassing leken op die film en dat hij die eerder als een feit of een object beschouwde dan als een film. Toch leek zelfs ‘Pink Flamingos’ hem minder diep te hebben geraakt dan ‘The Human Centipede’.
De horrorfilm groeide ondanks, of misschien dankzij, de extreme reacties uit tot een franchise met meerdere vervolgdelen. Regisseur Tom Six maakte later ‘The Human Centipede 2 (Full Sequence)’ en ‘The Human Centipede 3 (Final Sequence)’, waarbij elk deel de grenzen van het genre verder opzocht.
Eberts weigering om de film te beoordelen werd zelf een onderdeel van de marketinggeschiedenis rondom de reeks. Het illustreert hoe een film soms meer aandacht trekt door wat critici er níét over zeggen, dan door een traditionele recensie. Voor Ebert, die zijn hele carrière woorden gebruikte om films te duiden, was zwijgen in dit geval de krachtigste boodschap.
