ORANJESTAD – De geschulpte hamerhaai, internationaal bekend als de scalloped hammerhead (Sphyrna lewini), is een van de bekendste haaiensoorten ter wereld. De soort dankt haar naam aan de karakteristieke vorm van de kop, die aan de voorzijde gegolfd is. In tegenstelling tot de grote hamerhaai is de kop dus niet recht, maar licht golvend.
De haai komt voor in tropische wateren wereldwijd en kan worden aangetroffen tot op een diepte van circa 500 meter. Het is de kleinste soort binnen de groep van de hamerhaaien. Exemplaren kunnen een lengte bereiken van maximaal 4,3 meter en een gewicht van ongeveer 150 kilo. De kleur varieert van grijs en bruin tot lichtgroen, met een witte onderzijde. Zoals bij andere haaien bestaat het skelet uit kraakbeen in plaats van bot.
Vrouwtjes gebruiken ondiepe kustgebieden als kraamkamer voor hun jongen. Zij keren daarbij vaak terug naar dezelfde beschutte gebieden, waar jonge haaien meer bescherming en voedsel vinden in de eerste fase van hun leven. De soort baart eenmaal per jaar levende jongen, variërend van 12 tot 41 per worp.
De geschulpte hamerhaai staat bekend als een intelligente soort en kan bij het jagen doelgericht en agressief gedrag vertonen. De vorm van de kop helpt de haai om prooien, zoals pijlstaartroggen, op de modderige zeebodem op te sporen en vast te zetten. Verder bestaat het dieet onder meer uit sardines, makreel en octopus.
Volgens DNM is de populatie in delen van de Atlantische Oceaan in de afgelopen dertig jaar met meer dan 95 procent afgenomen. Belangrijke oorzaken zijn overbevissing, de internationale vraag naar haaienvinnen en haaienolie, en het feit dat deze soort zich vaak in grote groepen verzamelt, waardoor massale vangst eenvoudiger wordt.
De geschulpte hamerhaai werd in 2019 de eerste haaiensoort die bescherming kreeg onder de Amerikaanse Endangered Species Act. Op de Rode Lijst van de International Union for Conservation of Nature (IUCN) staat de soort als ‘kritiek bedreigd’ geregistreerd.
Beschermingsmaatregelen richten zich vooral op het veiligstellen van zogenoemde kraamgebieden, zodat jonge dieren in hun eerste levensjaren beter kunnen overleven. Daarnaast gelden in sommige gebieden tijdelijke visverboden tijdens het voortplantingsseizoen.
Voor Aruba benadrukt DNM dat bescherming van haaien ook in de regio van groot belang is. In het Nederlands Caribisch gebied lopen verschillende inspanningen die indirect ook de populaties rond Aruba ten goede kunnen komen. Bedreigingen voor haaien zijn onder meer overbevissing, aantasting van leefgebied en onbedoelde bijvangst.
Ook de achteruitgang van koraalriffen vormt een risico, omdat die riffen essentieel zijn als leefgebied voor veel mariene soorten, waaronder haaien. Klimaatverandering, vervuiling en kustontwikkeling zetten deze ecosystemen verder onder druk. Daarnaast blijft de vraag naar haaienvinnen en andere haaienproducten een negatieve factor.
Volgens DNM is in het verleden lokaal op haaien gevist zonder voldoende besef van hun belang voor het mariene ecosysteem. Tussen 2015 en 2018 werkte de Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) aan een project gericht op meer kennis over haaiensoorten, publieke bewustwording en versterking van wetgeving ter bescherming van deze dieren.
In de territoriale wateren van Aruba komen in totaal acht haaiensoorten voor. Ook het SPAW-protocol (Specially Protected Areas and Wildlife) biedt extra bescherming aan haaiensoorten in het Caribisch gebied. De Aruba Conservation Foundation (ACF) zet zich daarnaast in voor het behoud van de ecosystemen van Aruba, waaronder de vier beschermde mariene gebieden. Ook lokale duikbedrijven leveren een bijdrage aan natuurbehoud en voorlichting.
