Zwitserland staat zondag voor een bijzondere volksraadpleging: burgers mogen zich uitspreken over een initiatief dat de bevolkingsomvang wettelijk wil vastleggen op maximaal 10 miljoen inwoners. Het land telt momenteel ongeveer 9 miljoen mensen. Het voorstel heeft een breed maatschappelijk debat losgemaakt over immigratie, groei en de toekomst van het land.
Het initiatief wordt gesteund door de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), die het omschrijft als een duurzaamheidsmaatregel. Volgens de voorstanders staat Zwitserland onder toenemende druk op het gebied van woningmarkt, publieke voorzieningen en het milieu. Een bevolkingsplafond zou die druk kunnen verlichten en de leefbaarheid van het land op lange termijn waarborgen, zo luidt het argument.
Tegenstanders van het plan waarschuwen echter voor ernstige gevolgen. Zij stellen dat een dergelijke maatregel onverenigbaar is met de internationale verplichtingen van Zwitserland, waaronder de bilaterale akkoorden met de Europese Unie over het vrije verkeer van personen. Het invoeren van een harde bovengrens voor de bevolking zou die verdragen effectief ondermijnen en de relatie met Europa op het spel zetten.
Opvallend aan de campagne tegen het voorstel zijn de verkiezingsposters waarop de gezichten te zien zijn van wereldleiders als Donald Trump, Vladimir Poetin en Xi Jinping. De boodschap is duidelijk: wie voor dit initiatief stemt, kiest voor isolatie en verwijdering van Europa, en schaart zich in het gezelschap van autoritaire leiders die weinig ophebben met internationale samenwerking.
Het debat raakt aan een gevoelig thema in Zwitserland. Het land heeft al langer te maken met spanningen rondom immigratie en bevolkingsgroei. Eerder stemden Zwitsers al over vergelijkbare initiatieven, maar een concreet voorstel om de bevolking bij wet te begrenzen is ongekend, niet alleen in Zwitserland maar wereldwijd.
Economen en demografen plaatsen vraagtekens bij de uitvoerbaarheid van het plan. Hoe handhaaf je een bevolkingsplafond in de praktijk? Wie bepaalt wie er wel of niet mag blijven? En wat gebeurt er als de grens van 10 miljoen wordt bereikt? Op deze vragen geeft het initiatief geen eenduidig antwoord, wat critici extra munitie geeft.
De Zwitserse regering en het parlement hebben zich beiden uitgesproken tegen het voorstel. Zij benadrukken dat Zwitserland gebaat is bij open grenzen en internationale samenwerking, zeker gezien de sterk op export gerichte economie en de afhankelijkheid van buitenlandse arbeidskrachten in sectoren als de zorg, technologie en financiën.
Of het voorstel zondag een meerderheid haalt, is onzeker. Peilingen wijzen op een nipte uitslag. De uitkomst zal in ieder geval een duidelijk signaal geven over hoe Zwitserland aankijkt tegen immigratie, groei en zijn positie in Europa.
