MEP-parlementariër Xiomara Maduro heeft in haar reeks Den e debate riba HOFA aandacht gevraagd voor de vraag wie uiteindelijk beslist wanneer Aruba het niet eens is met een besluit van Nederland. Volgens Maduro is dat een kernpunt in het publieke debat over de Rijkswet HOFA.
Zij stelt dat binnen het Koninkrijk der Nederlanden geen onafhankelijk constitutioneel hof of andere neutrale instantie bestaat die geschillen tussen de landen kan beslechten. Ook is er volgens haar geen geschillenregeling voor conflicten over autonomie, gelijkwaardigheid of de interpretatie van het Statuut. Daardoor ontbreekt, aldus Maduro, een onafhankelijke scheidsrechter die het laatste woord kan geven.
Als voorbeeld noemt zij artikel 36 van het Statuut, dat bepaalt dat de landen elkaar hulp en bijstand verlenen. Volgens Maduro hebben Aruba en Nederland dat artikel tijdens de pandemie verschillend uitgelegd. Aruba zag daarin volgens haar een plicht tot solidariteit in crisistijd, terwijl Nederland de financiële steun verbond aan voorwaarden.
Maduro wijst erop dat Nederland in die periode onder meer voorwaarden stelde aan salarissen van ambtenaren, de uitgaven aan geneesmiddelen via AZV, hervormingen binnen het Landspakket en wijzigingen in het financieel toezicht van Aruba, van een Arubaanse landsverordening naar een Rijkswet. Ook stelt zij dat Nederland een rente van 6,9 procent rekende op de covidleningen en die situatie gebruikte om druk uit te oefenen in de onderhandelingen over HOFA.
Volgens de parlementariër ontstaat in zo’n situatie de vraag welk land artikel 36 van het Statuut juist interpreteert. Zij betoogt dat, bij het ontbreken van een onafhankelijke geschillenbeslechter, het land met de meeste politieke en financiële macht in de praktijk het laatste woord heeft. In de discussie over HOFA is dat volgens haar Nederland, dat binnen de instituties van het Koninkrijk over meer invloed beschikt.
Maduro spreekt daarom van een democratisch tekort binnen het Koninkrijk. Belangrijke besluiten over Aruba kunnen volgens haar in Koninkrijksorganen worden genomen, terwijl Aruba daarin niet dezelfde invloed heeft als Nederland. Zolang er geen onafhankelijke instantie bestaat om conflicten tussen de landen te beslechten, blijft volgens haar de centrale vraag overeind: wie beslist uiteindelijk als Aruba en Nederland van mening verschillen over de uitleg van het Statuut?
