MEP-parlementariër Xiomara Maduro heeft in haar reeks „In het debat over HOFA” de vraag opgeworpen of er werkelijk sprake was van consensus bij het sluiten van het Bestuurlijk Akkoord tussen Aruba en Nederland. Volgens haar kan die consensus niet zomaar worden aangenomen.
Maduro stelt dat HOFA is gebaseerd op het Bestuurlijk Akkoord en wijst erop dat dit akkoord de basis vormt voor wetgeving die volgens de Raad van Advies van Aruba en de Raad van State in Nederland de Arubaanse autonomie op het gebied van de overheidsfinanciën beperkt. Daarom moet volgens haar worden onderzocht of Aruba daadwerkelijk vrijwillig met het akkoord heeft ingestemd.
Volgens de parlementariër is tot nu toe geen onafhankelijke instantie nagegaan of Aruba het akkoord heeft ondertekend zonder financiële druk, zonder vrees om steun te verliezen en zonder afhankelijkheid van herfinanciering van schulden. Ook zou niet zijn onderzocht of de angst om als een land te worden neergezet dat zijn schulden niet betaalt, een rol heeft gespeeld.
Maduro benadrukt verder dat Aruba en Nederland tijdens de onderhandelingen niet in een gelijke positie verkeerden. Aruba was tijdens en na de pandemie afhankelijk van Nederlandse financiële steun, terwijl Nederland volgens haar invloed had op de toegang tot goedkopere financiering en op de voorwaarden rond financieel toezicht en terugbetaling.
Zij wijst er daarnaast op dat binnen het Koninkrijk geen constitutioneel hof of andere onafhankelijke instantie bestaat die kan toetsen of landen op basis van gelijkwaardigheid tot consensus zijn gekomen. Ook ontbreekt volgens haar een geschillenregeling om conflicten tussen landen op te lossen wanneer er onenigheid bestaat over autonomie of de uitleg van het Statuut.
Volgens Maduro wijst dat op een democratisch tekort binnen het Koninkrijk. Belangrijke besluiten voor Aruba worden volgens haar genomen in een systeem waarin de landen niet over dezelfde machtspositie beschikken. Daardoor bestaat volgens haar het risico dat Nederland via de Rijksministerraad of Nederlandse instanties het Statuut uitlegt op een manier die Nederland beter uitkomt dan Aruba.
De kernvraag in het debat over HOFA blijft volgens Maduro daarom onbeantwoord: was er daadwerkelijk sprake van echte consensus bij het ondertekenen van het Bestuurlijk Akkoord?
