Zimbabwe ontwikkelt zich in snel tempo tot een van de belangrijkste lithiumproducenten van Afrika, maar de vraag is wie er werkelijk van deze grondstoffenboom profiteert. Grote mijnbouwprojecten, waarvan de meeste gefinancierd worden door Chinese investeerders, domineren de sector.
Tot de grootste producenten behoren mijnen als Bikita Minerals in de provincie Masvingo, de Arcadia-mijn van Prospect Lithium Zimbabwe nabij de hoofdstad Harare, en projecten in Matabeleland Noord, Buhera, Mberengwa en Matabeleland Zuid. Samen hebben deze bedrijven Zimbabwe op de kaart gezet als een cruciale leverancier van batterijmineralen voor elektrische voertuigen en hernieuwbare energietechnologieën.
Een mijlpaal werd bereikt in april, toen Prospect Lithium Zimbabwe (PLZ) voor het eerst lithiumsulfaat exporteerde. Dit is een hoogwaardiger verwerkt product dan ruwe lithiumconcentraat. Het materiaal wordt geproduceerd in een gloednieuwe verwerkingsfabriek ter waarde van 400 miljoen dollar bij de Arcadia-mijn. PLZ is volledig eigendom van het Chinese bedrijf Zhejiang Huayou Cobalt, een grote speler op de markt voor batterijmineralen.
Op sociale media omschreef PLZ de eerste export als historisch, zowel voor het bedrijf als voor Zimbabwe en het Afrikaanse continent als geheel. Het bedrijf wilde tegenover journalisten echter niet inhoudelijk reageren op vragen over de bredere economische impact.
Ook Bikita Minerals werkt aan plannen om verder te gaan in de waardeketen. Het bedrijf investeert in de productie van lithium precursor-chemicaliën, in plaats van simpelweg ruwe grondstoffen te exporteren. Dit sluit aan bij het Zimbabwaanse overheidsbeleid dat gericht is op zogenoemde ‘beneficiatie’: het lokaal verwerken van mineralen om meer economische waarde in eigen land te houden.
Zimbabwe verbood in 2022 de export van onbewerkt lithium, juist om binnenlandse verwerking te stimuleren. Critici wijzen er echter op dat de voordelen van de lithiumboom ongelijk verdeeld zijn. Lokale gemeenschappen rondom de mijnen zien vaak weinig terug van de groeiende exportinkomsten, terwijl buitenlandse bedrijven de grootste winsten opstrijken.
De lithiumsector staat wereldwijd in de belangstelling vanwege de groeiende vraag naar batterijen voor elektrische auto’s en energieopslag. Zimbabwe beschikt over een van de grootste lithiumreserves ter wereld, wat het land een strategisch belangrijke positie geeft in de mondiale energietransitie.
De uitdaging voor de Zimbabwaanse overheid blijft om ervoor te zorgen dat deze natuurlijke rijkdom ook daadwerkelijk ten goede komt aan de eigen bevolking, en niet alleen aan buitenlandse investeerders en aandeelhouders. Of het huidige beleid daarin slaagt, blijft vooralsnog een open vraag.
