Een WhatsApp-groepschat met 532 leden is gebruikt om honderden miljoenen euro’s wereldwijd te versturen ten behoeve van georganiseerde misdaad en extremisme, zonder enig papieren spoor. Dat blijkt uit een onderzoek van het Europese omroepnetwerk EBU, waaronder de BBC.
Belangrijke feiten
- De groepschat heette “Traders of Greater Europe” en telde 532 leden
- De chat bevatte meer dan 82.000 berichten, verstuurd tussen eind februari en december 2022
- Betalingen vanuit Brussel gingen onder meer naar strijders van Islamitische Staat (IS) in Syrië
- De groep werd ontdekt door de Belgische onderzoeksrechter Vincent Guerra
- In 2024 werden zes witwassers veroordeeld in België, waaronder de netwerkhoofd Abu Adam en zijn rechterhand Abu Ahmed
- De groep was uitsluitend bedoeld voor transacties boven de €5.000 (circa £4.279)
- Berichten werden in het Arabisch verstuurd om betalingen via het hawala-systeem te regelen
Wat is het hawala-systeem?
De groepschat maakte gebruik van het eeuwenoude hawala-transfersysteem. Hawala werkt via een netwerk van vertrouwde geldmakelaars, ook wel hawaladars genoemd, die betalingen wereldwijd kunnen regelen zonder elektronisch spoor of fysiek transport van bankbiljetten.
Twee hawaladars in verschillende landen spreken af: één ontvangt een bedrag in contanten, de ander betaalt hetzelfde bedrag — minus commissie — uit aan de ontvanger. De makelaars verrekenen hun onderlinge schulden op een later tijdstip. Hawala wordt ook veel gebruikt voor legitieme doeleinden, zoals gastarbeiders die geld naar familie in landen met beperkte bankinfrastructuur sturen.
Hoe criminelen het systeem misbruiken
Criminelen profiteren van hawala omdat het buiten het Swift-systeem valt, dat door de meeste banken wordt gebruikt voor internationale overboekingen. Banken zijn verplicht verdachte transacties te melden, maar hawala laat geen elektronisch spoor achter.
De “Traders of Greater Europe”-groep was uitsluitend gereserveerd voor transacties boven de €5.000; betalingen waren vaak aanzienlijk hoger. Er zijn aanwijzingen dat geld vanuit Brussel bedoeld was om vrouwen van IS-strijders te helpen ontsnappen uit detentiekampen in Syrië.
Onderzoek en veroordelingen in België
De groepschat werd als eerste ontdekt door de Belgische onderzoeksrechter Vincent Guerra, die het omschreef als het vinden van een jackpot. Hij stelde dat het aantal transacties “verbijsterend” was en het netwerk “de hele planeet” bestreek. Het onderzoek begon als een terrorismefinancieringsonderzoek, maar de terreurbetalingen bleken slechts “een druppel in de oceaan” van alle transacties.
Na een rechtszaak in 2024 werden zes witwassers veroordeeld. Bij de arrestatie van Abu Adam werd de groepschat op zijn telefoon aangetroffen. Het EBU-netwerk vond ook bredere aanwijzingen dat vergelijkbare hawala-systemen worden ingezet bij mensensmokkel en drugshandel.
Hawala is in de meeste EU-landen illegaal, maar in het Verenigd Koninkrijk legaal zolang makelaars geregistreerd zijn bij de Britse belastingdienst HMRC.
Veelgestelde vragen
Wat is hawala en waarom is het moeilijk te traceren?
Hawala is een informeel geldoverdrachtssysteem waarbij twee makelaars in verschillende landen afspreken om bedragen uit te betalen zonder fysiek geldtransport of elektronisch bankverkeer. Er blijft geen digitaal spoor achter, wat controle door autoriteiten bemoeilijkt.
Hoe werd de WhatsApp-groep “Traders of Greater Europe” ontdekt?
De Belgische onderzoeksrechter Vincent Guerra ontdekte de groepschat op de telefoon van Abu Adam, het hoofd van het netwerk in Brussel, na diens arrestatie in het kader van een onderzoek naar terrorismefinanciering.
Is hawala illegaal in Nederland en Europa?
In de meeste EU-landen, waaronder Nederland, is hawala zonder vergunning illegaal. In het Verenigd Koninkrijk is het toegestaan mits makelaars geregistreerd zijn bij HMRC.
