In 1977 verscheen een opvallende sciencefictionthriller die perfect aansloot bij de tijdgeest van achterdocht en wantrouwen jegens de Amerikaanse overheid: ‘Capricorn One’, geregisseerd door Peter Hyams.
Het verhaal draait om drie astronauten die zich klaarmaken voor de eerste bemande Marsmissie. Op het laatste moment worden ze echter van boord gehaald en in het geheim weggevoerd, terwijl het ruimteschip zonder hen vertrekt. Al snel blijkt waarom: het leven-ondersteuningssysteem van het ruimtevaartuig bleek ernstige gebreken te vertonen, waardoor de missie onmogelijk veilig uitgevoerd kon worden.
In plaats van dit publiekelijk toe te geven, besluit een hoge NASA-functionaris de missie te vervalsen. De drie astronauten worden gedwongen mee te werken aan een nep-uitzending vanuit een geheime filmstudio midden in de woestijn. Weigeren is geen optie: wie niet meewerkt, brengt zijn familie in gevaar. Ondertussen wordt nepbeeldmateriaal naar televisiezenders gestuurd alsof het live-opnames zijn vanuit de ruimte.
Wanneer een nieuwsgierige journalist begint te graven naar de waarheid, verdwijnt hij op mysterieuze wijze. Zijn chef neemt het onderzoek over en komt zelf al snel in gevaar.
Hyams had het script al in 1972 geschreven, maar filmstudio’s toonden aanvankelijk weinig interesse. Dat veranderde drastisch toen de schandalen rondom president Richard Nixon aan het licht kwamen. De Watergate-affaire maakte het grote publiek ontvankelijk voor verhalen over overheidsbedrog en doofpotoperaties. Hoewel Hyams aangaf dat Watergate geen directe inspiratiebron was, erkende hij wel dat de timing niet beter had kunnen zijn.
Uit een Gallup-peiling die in 1976 werd gepubliceerd, bleek dat maar liefst 28 procent van de Amerikaanse bevolking geloofde dat NASA zijn ruimtemissies in scène zette. De maanlanding van 1969 was voor velen al omstreden, en complottheorieën over NASA waren in die jaren wijdverbreid.
‘Capricorn One’ paste bovendien naadloos in een bredere filmtrend. Begin jaren zeventig beleefde het paranoïathriller-genre een bloeiperiode. Films als ‘The Conversation’ en ‘The Parallax View’ (beide 1974) en ‘Three Days of the Condor’ (1975) speelden allemaal in op de angst voor machtige, ondoorzichtige organisaties die de gewone burger manipuleerden. In 1976 verscheen ook ‘All the President’s Men’, de bekende speelfilm over de Watergate-onthullingen.
Regisseur Hyams en producent Paul Lazarus hoopten met hun film aan te sluiten bij deze golf van maatschappelijk wantrouwen. De cast was indrukwekkend: James Brolin, Sam Waterston en O.J. Simpson speelden de astronauten, terwijl Hal Holbrook de sinistere NASA-topman vertolkte en Elliott Gould de vasthoudende journalist.
Hoewel de film tegenwoordig grotendeels vergeten is, blijft ‘Capricorn One’ een interessant tijdsdocument. Het toont hoe diep het wantrouwen jegens de overheid in de jaren zeventig was doorgedrongen in de Amerikaanse samenleving, en hoe Hollywood daar handig op inspeelde.
