Op Dia di Prensa moet Aruba niet alleen de pers feliciteren, maar ook durven vragen hoe onafhankelijk onze media werkelijk zijn
Door Ishwar Daryanani
CEO Amigoe Aruba en Aruba Tourist Channel
ORANJESTAD — Vandaag, 1 september 2026, viert Aruba Dia di Prensa. Het is een traditie die diep geworteld is in onze mediageschiedenis. In 1976 besloot het Antilliaanse perscongres om 1 september officieel uit te roepen tot Dag van de Pers, verwijzend naar het eerste Antilliaanse perscongres dat op die datum in 1972 op Bonaire werd gehouden. Ook vandaag wordt de gelegenheid op Aruba officieel gemarkeerd, onder meer door Biblioteca Nacional Aruba.
Maar deze dag mag niet alleen bestaan uit felicitaties, recepties, geschenken en mooie woorden over het belang van de journalistiek.
Dia di Prensa behoort ook een dag van zelfonderzoek te zijn.
Want vrijheid van meningsuiting en werkelijk onafhankelijke journalistiek zijn niet hetzelfde als een medialandschap waarin iedereen technisch gezien mag spreken, maar waarin economische belangen, politieke voorkeuren, persoonlijke relaties of toegang tot machthebbers mede bepalen welk nieuws wel en welk nieuws niet bij het publiek terechtkomt.
Dat onderscheid verdient op Aruba meer aandacht.
Vrijheid van meningsuiting is een recht
De Staatsregeling van Aruba laat hierover weinig ruimte voor twijfel.
Artikel I.12 bepaalt dat ieder het recht heeft zonder voorafgaand verlof gedachten, gevoelens en inlichtingen via de drukpers openbaar te maken. Voor radio en televisie mag evenmin voorafgaand inhoudelijk toezicht plaatsvinden. Hetzelfde artikel beschermt bovendien het recht om inlichtingen te garen en te ontvangen.
Ook artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt niet alleen het hebben van een mening, maar eveneens het ontvangen en verspreiden van informatie en ideeën zonder inmenging van openbaar gezag, behoudens wettelijk toegestane en noodzakelijke beperkingen.
Dat zijn fundamentele waarborgen.
Maar een grondrecht alleen garandeert nog geen onafhankelijke journalistiek.
Een overheid hoeft een krant immers niet letterlijk te verbieden om een probleem te creëren. Een politicus hoeft een journalist niet rechtstreeks opdracht te geven om een artikel te verwijderen. En niemand hoeft met een rode pen naast de hoofdredacteur te zitten voordat subtielere vormen van beïnvloeding kunnen ontstaan.
Daar ligt het verschil tussen formele censuur en zelfcensuur of media capture.
Wanneer politieke belangen nieuws gaan bepalen
Formele censuur ontstaat wanneer een overheid of andere machtsinstantie vooraf bepaalt wat wel of niet gepubliceerd mag worden.
Maar er bestaat ook een minder zichtbare vorm van druk.
Een redactie kan bijvoorbeeld weten dat kritische berichtgeving de toegang tot bepaalde politici bemoeilijkt. Een medium kan economisch afhankelijk zijn van grote adverteerders. Overheidscommunicatie en publieke advertentiebudgetten kunnen belangrijk zijn voor de financiële positie van kleine mediabedrijven. Eigenaren kunnen politieke of zakelijke belangen hebben.
Geen van die omstandigheden bewijst op zichzelf dat een medium gecensureerd is.
Maar wanneer dergelijke belangen gaan bepalen welke onderwerpen worden onderzocht, welke vragen worden gesteld en vooral welke feiten niet worden gepubliceerd, ontstaat een probleem voor de journalistieke onafhankelijkheid.
UNESCO waarschuwt in dit verband expliciet voor media capture: een situatie waarin financiële, politieke of andere machtsverhoudingen de onafhankelijkheid van media aantasten. Ook de verdeling van overheidsadvertenties mag volgens UNESCO nooit worden gebruikt om media vanwege hun inhoud te belonen of te bestraffen.
Reporters Without Borders wijst eveneens op de toenemende economische druk op journalistiek en het risico dat afhankelijkheid van eigenaren, financiers en adverteerders leidt tot redactionele inmenging en zelfcensuur.
Voor een kleine samenleving als Aruba is dat een bijzonder relevante discussie.
Wij wonen dicht bij elkaar. Journalisten kennen politici. Ondernemers kennen ministers. Adverteerders kennen media-eigenaren. Families, bedrijven, overheid en politiek zijn door talloze relaties met elkaar verbonden.
Juist daarom moet de grens tussen relatie en redactionele onafhankelijkheid glashelder blijven.
Journalistiek mag niet veranderen wanneer de regering verandert
Voor mij ligt daar een eenvoudige test.
Wanneer een medium bepaald gedrag fel bekritiseert wanneer partij A aan de macht is, maar datzelfde gedrag accepteert wanneer partij B regeert, moet men zich afvragen of journalistieke principes of politieke voorkeuren de berichtgeving bepalen.
Wanneer een politicus alleen kritische vragen krijgt wanneer hij tot de ‘andere kant’ behoort, is dat geen onafhankelijke journalistiek.
Wanneer aantoonbare feiten niet worden gepubliceerd omdat zij politiek ongemakkelijk zijn voor vrienden, relaties, adverteerders of machthebbers, dient de journalistiek niet langer uitsluitend het publieke belang.
Een krant hoort geen campagnebureau te zijn.
Een journalist hoort evenmin de oppositieafdeling van een politieke partij te zijn.
Onze taak is niet om een regering ten val te brengen. Maar onze taak is óók niet om een regering te beschermen.
Onze taak is informatie controleren, vragen stellen, hoor en wederhoor toepassen, macht controleren en vervolgens publiceren wat maatschappelijk relevant en feitelijk verantwoord is — ongeacht wie daar politiek voordeel of nadeel van ondervindt.
Ook persvrijheid kent verantwoordelijkheid
Vrijheid van meningsuiting betekent niet vrijheid van verantwoordelijkheid.
Een journalist mag niet bewust onjuiste informatie verspreiden. Beschuldigingen moeten worden onderbouwd en toegeschreven. Mensen hebben recht op wederhoor. Privacy moet worden gerespecteerd. Een verdachte is geen veroordeelde. Nieuws en opinie moeten herkenbaar van elkaar worden onderscheiden.
Daarom betekent onafhankelijke journalistiek ook dat een redactie bereid moet zijn fouten te corrigeren.
Wij zullen bij Amigoe Aruba fouten kunnen maken. Iedere redactie kan dat.
Het verschil wordt gemaakt door wat men daarna doet.
Een onafhankelijke redactie corrigeert omdat de feiten belangrijker zijn dan het eigen gelijk.
Aruba heeft onafhankelijke media nodig
Dat belang wordt inmiddels ook institutioneel erkend. UNESCO Aruba startte samen met lokale partners een traject rond communicatie en informatie als publiek goed, juist vanuit het uitgangspunt dat betrouwbare informatie, transparantie, onafhankelijke journalistiek en vrije meningsuiting noodzakelijk zijn voor democratische participatie en sociale samenhang op Aruba.
Dat is precies waarom Dia di Prensa meer moet zijn dan een ceremonie.
De werkelijke vraag is niet hoeveel politici vandaag journalisten feliciteren.
De vraag is of diezelfde journalist morgen een moeilijke vraag aan die politicus kan stellen — en overmorgen een kritisch artikel over hem of haar kan publiceren — zonder dat toegang, behandeling of zakelijke relaties daarvan afhankelijk worden gemaakt.
En de journalist moet zichzelf dezelfde vraag stellen:
Zou ik dit verhaal ook publiceren wanneer het over mijn politieke voorkeur, mijn vriend, mijn adverteerder of mijn zakelijke relatie ging?
Als het antwoord nee is, hebben we geen probleem met vrijheid van spreken.
Dan hebben we een probleem met journalistieke onafhankelijkheid.
Onze positie
Amigoe Aruba en Aruba Tourist Channel willen daarom niet worden beoordeeld op de vraag welke politieke partij tevreden is met onze berichtgeving.
Wij willen worden beoordeeld op een andere maatstaf:
Zijn de feiten correct? Is de berichtgeving onderbouwd? Is wederhoor toegepast? Is een onderscheid gemaakt tussen feiten, beschuldigingen en opinie? En hebben wij dezelfde journalistieke standaard toegepast ongeacht wie er aan de macht is?
Een vrije pers hoeft niet geliefd te zijn bij de macht.
Zij moet betrouwbaar zijn voor het publiek.
Op deze Dia di Prensa wens ik daarom alle collega-journalisten, redacteuren, fotografen, cameramensen, presentatoren, programmamakers en onafhankelijke mediabedrijven op Aruba niet alleen een fijne Dag van de Pers.
Ik wens ons vooral de moed toe om onafhankelijk te blijven.
Ook wanneer onafhankelijkheid ongemakkelijk wordt.
Ook wanneer een artikel ons geen politieke vrienden oplevert.
En ook wanneer zwijgen gemakkelijker zou zijn dan publiceren.
Want persvrijheid wordt niet bewezen door wat wij mogen zeggen wanneer iedereen het ermee eens is. Zij wordt zichtbaar wanneer wij de feiten blijven publiceren op het moment dat macht, politiek of eigenbelang liever zou hebben dat wij zwijgen.
Ishwar Daryanani
CEO
Amigoe Aruba | Aruba Tourist Channel
1 september 2026
