De Europese Unie heeft visumbeperkingen ingevoerd voor Somalische burgers, waarmee een diplomatiek conflict met Mogadishu over de terugkeer van illegaal in Europa verblijvende Somaliërs verder escaleert. De EU-lidstaten stemden donderdag in met de maatregelen, nadat uit een rapport bleek dat Somalië onvoldoende medewerking verleende aan de gedwongen terugkeer van onderdanen zonder verblijfsrecht.
De Somalische president Hassan Sheikh Mohamud reageerde afwijzend op de Europese druk. Hij benadrukte dat zijn regering bereid is eigen burgers terug te nemen, maar stelde dat een groot deel van de teruggestuurde personen helemaal geen Somaliërs zijn. ‘We hebben onze mensen nooit geweigerd, zij horen hier thuis. Maar we hebben vragen over hoe die terugkeer plaatsvindt,’ aldus de president tijdens een toespraak op de nationale feestdag.
Volgens Mohamud maken mensen uit de gehele Hoorn van Afrika gebruik van de Somalische identiteit om asiel aan te vragen in Europa, omdat bewoners van de regio uiterlijk sterk op elkaar lijken. Hij verwees naar eerdere gevallen waarbij teruggestuurde ‘Somaliërs’ de Somalische taal niet eens bleken te spreken. ‘Als ze echt Somalisch zijn, nemen we ze op. Zijn ze dat niet, dan helpen we jullie uitzoeken waar ze vandaan komen, zodat ze daarheen gestuurd kunnen worden,’ aldus de president.
De achtergrond van de migratiestromen is geworteld in decennia van instabiliteit. Somalië heeft zich nog altijd niet volledig hersteld van de ineenstorting van de centrale overheid in 1991 en de daaropvolgende burgeroorlog. Het herstelproces wordt verder belemmerd door de voortdurende gewapende strijd van al-Shabaab, een aan al-Qaeda gelieerde terreurgroep die sinds 2006 aanslagen pleegt in het land.
Deze aanhoudende onveiligheid drijft veel jonge Somaliërs ertoe de gevaarlijke reis naar Europa te wagen, vaak via Libië. Onderweg worden migranten regelmatig blootgesteld aan detentie, afpersing en geweld.
President Mohamud gaf aan dat de Somalische premier zich regelmatig bezighoudt met terugkeergevallen en dat Somalische ambassades instructies hebben ontvangen om de identiteitsverificatie van mogelijke terugkeerders te ondersteunen. Daarmee wil Mogadishu aantonen dat het niet weigert samen te werken, maar dat verificatie van nationaliteit een noodzakelijke voorwaarde is voordat mensen worden teruggenomen.
De EU-maatregel maakt deel uit van een bredere Europese strategie om druk uit te oefenen op landen die onvoldoende meewerken aan het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers. Critici stellen echter dat dergelijke visumbeperkingen de kwetsbare bevolking treffen, terwijl de onderliggende oorzaken van migratie, zoals conflict en armoede, onopgelost blijven.
