Edin Dzeko, de 40-jarige aanvoerder van Bosnië-Herzegovina, staat op het punt zijn laatste grote toernooi te spelen. De voormalige spits van onder meer Manchester City en Inter Milan heeft een indrukwekkende carrière achter de rug, maar het beeld dat velen zullen onthouden is niet dat van een kampioenschapswinnaar, maar van een man met zijn arm in een mitella, die voorzichtig juichte nadat zijn land zich via strafschoppen had gekwalificeerd ten koste van Italië voor het WK 2026.
Die kwalificatie was bijzonder: het is pas de tweede keer in de geschiedenis dat Bosnië-Herzegovina deelneemt aan een wereldkampioenschap. Voor een land dat nog altijd de littekens draagt van een verschrikkelijke oorlog in de jaren negentig, heeft deze prestatie een diepe symbolische betekenis.
Dzeko groeide op in Sarajevo tijdens de Bosnische Oorlog, die begon in 1992 toen hij zes jaar oud was. Het conflict kostte naar schatting tachtigduizend Bosnische moslims het leven. De genocide in Srebrenica, gepleegd door Bosnisch-Servische troepen, was de grootste massamoord in Europa sinds de Holocaust. Dzeko’s familie bleef in Sarajevo tijdens het bijna vier jaar durende beleg van de stad, waarbij Servische scherpschutters gericht burgers beschoten, ook kinderen. Zijn ouderlijk huis werd verwoest en hij trok in bij zijn grootouders.
In een interview beschreef Dzeko hoe zo’n vijftien familieleden samengeperst leefden in een appartement van amper vijfendertig vierkante meter. Elke dag leefden ze in angst. Op een dag wilde hij voetballen op een nabijgelegen veld, maar zijn moeder hield hem thuis. Diezelfde dag sloeg een granaat in op dat veld, waarbij meerdere kinderen om het leven kwamen.
Na de oorlog begon Dzeko zijn voetbalcarrière bij de Sarajevse club Željezničar. Zijn lange, magere gestalte leverde hem de bijnaam ‘Kloc’ op, Bosnisch straattaal voor lantaarnpaal. De clubleiding kon hun geluk niet op toen de Tsjechische club Teplice hem wilde kopen voor slechts vijfentwintigduizend euro. Wat volgde was een sprookjesachtige carrière die hem naar de absolute wereldtop bracht.
Bosnisch journalist Saša Ibrulj omschrijft Dzeko als een spiegel van zijn land: veerkrachtig, volhardend en altijd bereid om twijfelaars het tegendeel te bewijzen. Met 73 doelpunten in 148 interlands is hij de onbetwiste boegbeeldfiguur van de nationale ploeg.
Op het WK 2026 in Noord-Amerika is Bosnië ingedeeld in een relatief evenwichtige groep met Canada, Zwitserland en gastland Qatar. De campagne begint op vrijdag 13 juni tegen mede-gastland Canada in Toronto.
Voor Dzeko kan dit toernooi het sluitstuk worden van een legendarische loopbaan. Voor Bosnië-Herzegovina kan het juist het begin zijn van iets nieuws: een land dat zijn plek opeist op het grootste voetbalpodium ter wereld.
