Oranjestad – De verwarring rond de viering van Dia di Betico dit jaar heeft een bredere discussie blootgelegd over de grenzen van ministeriële bevoegdheid, rechtsgelijkheid tussen sectoren en het belang van strikt handelen binnen de wet. Wat begon als een ogenschijnlijk genereus besluit om werknemers een extra vrije dag te geven, eindigde in een juridisch terugtrekkende beweging die opnieuw bevestigt: in een rechtsstaat gelden regels niet naar believen.
Geen wettelijke basis voor verschuiving feestdag
Dia di Betico is bij wet vastgelegd als nationale feestdag op 25 januari. In de Arubaanse wetgeving bestaat geen bepaling die voorschrijft dat een officiële feestdag automatisch wordt verschoven wanneer deze op een zondag valt. Een dergelijke verschuiving kan uitsluitend plaatsvinden via nationale wetgeving, niet via een ministerieel besluit of beleidsaankondiging.
De minister van Arbeid kondigde aanvankelijk aan dat maandag als vrije dag zou gelden met doorbetaling, maar moest deze beslissing later terugdraaien nadat bleek dat hiervoor geen wettelijke grondslag bestond. Daarmee werd bevestigd dat individuele bewindslieden niet de bevoegdheid hebben om officiële feestdagen te creëren, te verplaatsen of uit te breiden.
Ongelijke uitkomst: overheid versus private sector
Ondanks het terugdraaien van de algemene aankondiging kregen overheidsmedewerkers alsnog vrij. Juridisch is dit verdedigbaar, omdat de overheid intern bevoegd is om haar eigen personeel administratief verlof te verlenen. Voor de private sector geldt die bevoegdheid echter niet.
Het verzoek aan werkgevers om werknemers “vrij te laten” had dan ook geen bindend karakter en was juridisch ongebruikelijk. Het resultaat was een ongelijke situatie: ambtenaren vrij, private werknemers aan het werk, zonder dat dit verschil op wetgeving berustte.
Tijdens de COVID-19-pandemie werden vergelijkbare afwijkingen toegestaan op basis van noodbevoegdheden en uitzonderlijke omstandigheden. Van een dergelijke situatie was nu geen sprake.
Vergelijking met Nederland: geen automatisme, geen ministeriële ruimte
Ook in Nederland zijn officiële feestdagen strikt juridisch geregeld. De Nederlandse wet kent geen algemene regel die een feestdag automatisch verschuift wanneer deze in het weekend valt. Bovendien geldt:
- Een feestdag betekent niet automatisch een vrije dag of loondoorbetaling.
- Rechten op vrijaf of betaling vloeien voort uit cao’s of individuele arbeidsovereenkomsten, niet uit de wet zelf.
- Ook de Nederlandse regering kan geen feestdagen verplaatsen zonder wettelijke of contractuele basis.
Deze vergelijking onderstreept dat de Arubaanse situatie geen uitzondering is, maar past binnen een breder rechtsstatelijk principe: politieke wenselijkheid vervangt geen wetgeving.
Niet de eerste keer
Het incident staat niet op zichzelf. In het verleden deden zich vergelijkbare situaties voor waarbij extra vrije dagen werden toegekend zonder solide juridische basis, wat telkens leidde tot discussie en correctie achteraf. Het patroon bevestigt een terugkerende les: bestuurlijke macht is niet onbeperkt, ook niet wanneer de intentie positief is.
Parallellen met Carnaval: regels boven populariteit
De discussie rond Dia di Betico vertoont opvallende parallellen met de recente controverse rond het carnavalsnummer Kackling Pega Pega. Ondanks brede publieke steun voldeed het nummer niet aan alle formele wedstrijdcriteria en werd het daarom niet toegelaten tot een specifieke competitie.
Artiest Lord Lally, al actief sinds de jaren zestig en een vaste waarde binnen de Arubaanse carnavalscultuur, staat daarmee opnieuw in de schijnwerpers. Het nummer blijft echter in de race voor de titel Road Jam, waarvoor andere regels gelden. Ook hier geldt: populariteit kan waardering afdwingen, maar vervangt geen vastgestelde procedures.
Aruba Huis: onderzoek vraagt discretie
In een andere recente zaak werd bekend dat de directeur van het Aruba Huis in Nederland is geschorst met behoud van salaris in afwachting van een onderzoek. Over de aard van dit onderzoek is weinig informatie vrijgegeven. Alles wijst vooralsnog op een administratief traject, niet op een strafrechtelijk onderzoek.
De manier waarop dergelijke onderzoeken publiek worden gemaakt roept vragen op. Wanneer lopende onderzoeken prominent in de media verschijnen, zonder duidelijke duiding of afronding, ontstaat het risico van reputatieschade en impliciete schuldtoewijzing. Zorgvuldigheid en discretie zijn hier essentieel, juist om de rechtspositie van betrokkenen te beschermen.
Rechtsstaat vraagt consistentie
De rode draad door al deze kwesties is helder. Of het nu gaat om feestdagen, carnaval of ambtelijke onderzoeken: besluiten moeten vooraf juridisch kloppen, niet achteraf worden gecorrigeerd. Bestuur is geen kwestie van goede bedoelingen alleen, maar van handelen binnen vastgestelde kaders.
De rechtsstaat functioneert alleen wanneer regels consequent worden toegepast, voor iedereen gelijk, en met respect voor wet, procedure en privacy. Juist dat besef voorkomt verwarring, ongelijkheid en verlies aan vertrouwen in het openbaar bestuur.
