Oranjestad — De discussie over de toekomst van de ziekenhuiszorg op Aruba is opnieuw verscherpt nadat Jacco Vroegop, CEO van het Horacio Oduber Hospital, publiekelijk heeft gepleit voor een traject waarin HOH en ImSan uiteindelijk moeten samengaan tot één organisatie met twee locaties. Dr. Ike Posner reageert daar fel op en stelt dat het voorstel neerkomt op een centralisatie die volgens hem haaks staat op het democratische besluitvormingsproces en op het belang van de Arubaanse patiënt.
In zijn stuk, getiteld “Meer dan ooit: tijd om de roze olifant uit de kast te halen”, stelt Vroegop dat Aruba volgens hem feitelijk geen twee ziekenhuizen heeft. Hij omschrijft HOH als het enige instituut met integrale ziekenhuisfuncties zoals 24/7 acute opvang, opnamecapaciteit, IC, SEH en volledige medische infrastructuur. ImSan wordt door hem beschreven als een waardevolle instelling voor poliklinische en specialistische zorg, maar niet als een volwaardig ziekenhuis in dezelfde betekenis.
Volgens Vroegop leidt de huidige situatie tot versnippering, dubbele onderzoeken, onduidelijkheid voor patiënten, vertraging in besluitvorming en mogelijk risico’s voor patiëntveiligheid. Hij pleit daarom voor een eerste fase van intensieve samenwerking, met als uiteindelijk en expliciet doel: één elektronisch patiëntendossier, gedeelde protocollen, gezamenlijke capaciteitsplanning, geïntegreerde ondersteunende diensten en structureel multidisciplinair overleg.
Posner: fusiegedachte negeert parlementair mandaat
Dr. Ike Posner plaatst daar een fundamenteel andere lezing tegenover. Volgens Posner wordt met het voorstel van Vroegop voorbijgegaan aan het feit dat het Parlement van Aruba zich eerder unaniem tegen een fusie zou hebben uitgesproken. Voor Posner is dat geen procedureel detail, maar een democratisch mandaat dat niet door bestuurlijke druk of institutionele argumentatie terzijde mag worden geschoven.
In zijn reactie stelt Posner dat het voorstel van Vroegop in de praktijk kan leiden tot een zorgmonopolie. Hij waarschuwt dat een systeem zonder daadwerkelijke tegenmacht of alternatief de maatschappelijke verantwoordelijkheid van zorginstellingen kan verzwakken. Volgens Posner heeft een ziekenhuis zonder concurrentie ook minder reden tot bestuurlijke nederigheid tegenover patiënten, personeel en samenleving.
Zijn kernpunt is dat samenwerking noodzakelijk kan zijn, maar dat samenwerking niet automatisch hetzelfde is als fusie. Posner pleit voor een gecoördineerd zorgnetwerk waarin HOH en ImSan intensief samenwerken, maar hun eigen identiteit, bestuurlijke functie en maatschappelijke verbondenheid behouden.
Nederlandse fusie-ervaring als waarschuwing
De waarschuwing van Posner sluit aan bij bredere zorgen die ook in Nederlands onderzoek naar ziekenhuisfusies zijn terug te vinden. In een rapport van de Autoriteit Consument & Markt over ziekenhuisfusies tussen 2007 en 2014 werd vastgesteld dat fusies vaak samengaan met prijsstijgingen ten opzichte van niet-gefuseerde ziekenhuizen. De ACM onderzocht twaalf ziekenhuisfusies en keek daarbij naar prijs- en volume-effecten binnen 62 patiëntgroepen, goed voor meer dan 99 procent van de ziekenhuisomzet in de onderzochte patiëntgroepen.
Het ACM-rapport concludeert dat bij het merendeel van de patiëntgroepen sprake was van een prijsstijging na fusie, terwijl daar geen aantoonbare kwaliteitswinst tegenover stond. Ook vermeldt het rapport dat een hogere concentratie van ziekenhuizen samenhangt met relatief hogere prijzen.
Die bevinding is relevant voor Aruba, omdat het debat over HOH en ImSan niet alleen gaat over medische organisatie, maar ook over machtsconcentratie, betaalbaarheid en publieke controle. Waar Vroegop integratie presenteert als middel tegen versnippering, ziet Posner juist het risico dat Aruba een kwetsbaar systeem inruilt voor één centraal punt van afhankelijkheid.
Eén centraal systeem kan ook één centraal risico worden
Een belangrijk onderdeel van Posners kritiek is arbeids- en systeemrisico. Volgens hem kan een volledig gecentraliseerd ziekenhuisapparaat bij een arbeidsconflict, bestuurlijke crisis of capaciteitsprobleem sneller leiden tot systeemfalen. In een kleinschalige eilandcontext is redundantie niet altijd inefficiëntie; soms is het juist een vorm van bescherming.
Daarmee raakt Posner aan een bredere vraag: moet Aruba streven naar maximale centralisatie, of naar gecontroleerde samenwerking met meerdere operationele ankerpunten? Vroegop stelt dat Aruba te klein is voor dubbel beleid en parallelle systemen. Posner draait die redenering om: juist omdat Aruba klein is, kan volledige afhankelijkheid van één bestuurlijke ziekenhuisstructuur te riskant zijn.
De patiënt als uitgangspunt
Beide posities beroepen zich op het belang van de patiënt. Vroegop stelt dat één organisatie duidelijkheid, patiëntveiligheid, doelmatigheid en betaalbaarheid kan verbeteren. Posner stelt daartegenover dat patiëntbelang niet alleen wordt gediend door efficiëntie, maar ook door nabijheid, keuzevrijheid, bestuurlijke tegenmacht en respect voor lokale realiteit.
De discussie is daarmee geen technische bestuurskwestie alleen. Zij raakt aan de inrichting van de publieke gezondheidszorg, de rol van het parlement, de positie van zorgprofessionals en het vertrouwen van burgers in instellingen die met publieke middelen werken.
Bestuurlijke vraag blijft open
Vooralsnog is niet publiekelijk vastgesteld welk formeel traject de regering, het parlement of de toezichthoudende instanties willen volgen. Ook is niet duidelijk of er een nieuw beleidsvoorstel, juridische fusieroute of bestuurlijke opdracht op tafel ligt. Betrokken partijen waren niet bereikbaar voor aanvullende commentaar op de actuele stand van zaken.
Wel is duidelijk dat de discussie met de bijdrage van Vroegop en de reactie van Posner een nieuwe fase is ingegaan. De kernvraag is niet langer alleen of HOH en ImSan beter moeten samenwerken. Daarover lijkt weinig principieel verschil van mening te bestaan. De werkelijke vraag is of samenwerking moet uitmonden in één organisatie, of juist in een sterk gereguleerd netwerk waarin beide instellingen hun eigen maatschappelijke functie behouden.
Zoals Posner het in zijn reactie scherp formuleert: Aruba kent misschien geen olifanten, maar volgens hem lopen er wel genoeg “burrico” rond om voorzichtig te zijn met grote bestuurlijke sprongen.
