ORANJESTAD/ALTO VISTA — Historicus Jorge A. ‘Chando’ Pietersz heeft in een persverklaring van 6 oktober 2025 een analyse gepresenteerd over de voorgestelde consensusrijkswet HOFA, voluit de Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba. Met zijn bijdrage wil hij de bevolking van Aruba informeren en een inhoudelijke bijdrage leveren aan de maatschappelijke discussie over het onderwerp.
Aanleiding voor de verklaring is zijn recente deelname aan een programma van Tele Aruba, waarin de mogelijke invoering van een Rijkswet centraal stond. Volgens Pietersz hangt dit dossier als een ‘zwaard van Damocles’ boven Aruba. Hij stelt dat er in de samenleving nog te weinig concrete informatie bestaat over de verschillende modellen van een Rijkswet en in het bijzonder over de consensusrijkswet HOFA 2025.
In zijn analyse plaatst Pietersz de discussie in een bredere bestuurlijke en historische context. Hij wijst erop dat Aruba sinds de invoering van de Status Aparte in 1986 als autonoom land binnen het Koninkrijk over de bevoegdheden, mechanismen en instellingen beschikt om goed bestuur te realiseren, gebaseerd op duurzame en houdbare overheidsfinanciën. Tegelijkertijd constateert hij dat in de afgelopen bijna veertig jaar fundamentele verbeteringen op dit terrein volgens hem zijn uitgebleven.
Daarbij verwijst hij ook naar het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, dat in 2025 zeventig jaar bestaat. Volgens Pietersz bevat het Statuut belangrijke waarborgen op het gebied van mensenrechten, vrijheden, rechtszekerheid, transparante wetgeving, gelijkheid en deugdelijk bestuur. Deze beginselen moeten burgers in alle landen van het Koninkrijk de mogelijkheid bieden om in een rechtsstaat te leven en hun welzijn na te streven.
De historicus benadrukt dat het Statuut onderscheid maakt tussen landsaangelegenheden, waarvoor de autonome landen zelf verantwoordelijk zijn, en Koninkrijksaangelegenheden, die onder de verantwoordelijkheid van de Rijksministerraad vallen. Vanuit die bevoegdheidsverdeling vloeit volgens hem ook een bijzondere taak van het Koninkrijk voort: de zogenoemde waarborgfunctie.
Die waarborgfunctie houdt in dat de Rijksministerraad moet ingrijpen wanneer een regering van een autonoom land haar taken niet of onvoldoende uitvoert op een manier die strijdig is met de normen van het Statuut. Volgens Pietersz kan het Koninkrijk in zo’n geval maatregelen nemen om bij te sturen en afwijkingen te corrigeren. In zijn visie treedt het Koninkrijk dan op als beschermer van de belangen van de bevolking wanneer de landsregering daarin tekortschiet.
Ter onderbouwing verwijst hij naar verschillende bepalingen uit het Statuut. Artikel 43 bepaalt dat elk land zorg draagt voor de verwezenlijking van fundamentele rechten, vrijheden, rechtszekerheid en deugdelijkheid van bestuur, terwijl het waarborgen daarvan een aangelegenheid van het Koninkrijk is. Daarnaast noemt hij artikel 51, dat de mogelijkheid biedt om via een algemene maatregel van rijksbestuur in te grijpen wanneer een orgaan in Aruba, Curaçao of Sint Maarten onvoldoende uitvoering geeft aan verplichtingen uit het Statuut, een internationale regeling, een Rijkswet of een algemene maatregel van rijksbestuur.
Ook artikel 52 haalt hij aan. Daarin is geregeld dat bij landsverordening bevoegdheden met betrekking tot landsaangelegenheden kunnen worden toegekend aan de Koning als hoofd van het Koninkrijk en aan de gouverneur als orgaan van het Koninkrijk, mits goedgekeurd door de Koning.
Volgens Pietersz is de kern van de zaak duidelijk: de Rijksministerraad heeft niet alleen de mogelijkheid, maar in bepaalde gevallen ook de verplichting om op te treden wanneer een autonoom land zijn bestuurstaken niet naar behoren vervult. Een Rijkswet of een algemene maatregel van rijksbestuur kan daarbij het aangewezen instrument zijn.
Met zijn verklaring zegt Pietersz niet de pretentie te hebben een volledig of uitputtend overzicht te bieden. Wel beoogt hij een eerste, historische en staatsrechtelijke duiding te geven van een dossier dat naar verwachting de komende tijd een belangrijke rol zal spelen in het publieke debat op Aruba.
